Barreiros e o dilema urbanístico: cando a legalidade choca coa realidade de seis familias
A decisión do Concello de Barreiros de acatar a orde xudicial para demoler seis chalés na praia de Lóngara abre un debate sobre os límites do planeamento urbanístico en Galicia
A costa galega acumula decenas de conflitos urbanísticos que enfrentan a propietarios con administracións locais. O caso de Barreiros, na comarca da Mariña lucense, representa un dos máis lonxevos e complexos. Seis vivendas construídas na primeira liña de praia levan catorce anos pendentes dunha resolución xudicial que agora o goberno municipal, encabezado pola alcaldesa Ana Ermida, anuncia que cumprirá sen dilación.
A comparecencia do equipo de goberno ante os medios de comunicación o pasado luns non foi unha mera exposición administrativa. Foi unha declaración de intencións cargada de tensión política e xurídica. A conselleira, visiblemente molestada polo que considera unha campaña de desinformación, quixo deixar claro un mensaxe: o Concello non pode, nin vai, desobedecer á xustiza.
Un conflito que se arrastra dende 2012
A sentencia firme que ordena o derribo data de hai máis dunha década, pero o procedemento xudicial sufríu múltiples vaivenes. Un auto de 2013 xa instaba ao Concello a executar a demolición, ratificado posteriormente polo Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG) en 2014. Con todo, a última resolución coñecida, data de maio deste mesmo ano, desestima os recursos presentados e confirma a orde de derribo.
Os propietarios destes inmuebles, situados nunha zona de alto valor paisaxístico e turístico, depositaran as súas esperanzas na aprobación do Plan Xeral de Ordenación Municipal (PXOM) como posible vía de legalización. O goberno local, non obstante, foi tajante ao respecto: o novo planeamento urbanístico non permite regularizar estas construcións. Os documentos municipais e os informes técnicos avalan esta postura.
A acusación de «mentir» á opinión pública
Un dos momentos máis tensos da comparecencia chegou cando a alcaldesa acusou directamente aos donos das vivendas de estar «mentindo á opinión pública». Segundo a versión municipal, os propietarios estarían difundindo información falsa sobre a posibilidade de salvar os chalés mediante o novo PXOM.
A regidora foi máis aló ao afirmar que o que realmente se lle está pedindo ao goberno local é que cometa «un acto ilícito». Nas súas propias palabras, «neste goberno municipal non hai delincuentes», unha declaración que reflicte a firmeza coa que o executivo local aborda este asunto. A alcaldesa sabe que sobre ela pesan varios requerimentos xudiciais para dar cumprimento á sentenza, o que engade presión persoal á decisión política.
O contexto urbanístico da costa galega
Galicia viviu nas últimas décadas numerosos conflitos similares. A presión urbanística sobre o litoral, especialmente durante o boom inmobiliario de principios de século, deixou un rego de construcións ilegais que agora os tribunais ordenan demoler. Dende a coñecida «ley de costas» ata os plans autonómicos de ordenación, a administración tentou poñer orde nun territorio que durante anos creceu sen demasiados controis.
O caso de Barreiros non é aislado. En outros municipios costeiros como Sanxenxo, O Grove ou A Coruña, os xuízos ordenaron derrubos similares, aínda que en moitos casos a execución demorouse durante anos. A diferenza neste caso é a contundencia coa que o goberno local asume a responsabilidade, sen buscar excusas nin dilacións.
Implicacións para o futuro do urbanismo local
A decisión de Barreiros envía unha mensaxe clara a propietarios, promotores e cidadáns: o planeamento urbanístico non é un instrumento para legalizar o ilegal, senón para ordenar o crecemento futuro. O novo PXOM, que o Concello leva anos tramitando, deberá servir para evitar que situacións como esta se repitan.
Con todo, a demolición de seis vivendas habitadas plantea preguntas incómodas. Que acontecerá coas familias que residen nese chalés? Recibirán algunha compensación? Existen alternativas habitacionais para eles? O goberno municipal non ofrecíu detalles sobre estes aspectos, máis aló de insistir en que a legalidade debe cumprirse.
A responsabilidade política de gobernar
Gobernar implica tomar decisións difíciles, e a de Barreiros sí. Cumprir unha orde xudicial de derribo nunca é popular, especialmente cando afecta a cidadáns que invirtiron nas súas vivendas, aínda que fose de maneira ilegal. Pero a alternativa, a desobediencia aos tribunais, tería consecuencias aínda máis graves para o municipio e para os seus representantes políticos.
A alcaldesa optou pola transparencia, comparecendo ante os medios para explicar a situación con documentos na man. Esta estratexia, aínda que arriscada, busca evitar que o conflito se converta nunha arma arroxadiza política. Nun momento no que a desconfianza cara ás institucións crece, a claridade pode ser a mellor ferramenta.
Conclusión: un precedente necesario
O caso dos seis chalés de Lóngara en Barreiros representa moito máis que un conflito local. É un exemplo de como as administracións deben afrontar os problemas herdados dun modelo urbanístico insostible. A decisión de acatar a orde xudicial, aínda que dolorosa, senta un precedente sobre a necesidade de que a legalidade prevalezca sobre os intereses particulares.
Queda por ver como se executará a derrubada, en que prazos e con que consecuencias sociais. Pero unha cousa é segura: en Barreiros, o goberno municipal deixou claro que non está disposto a cruzar a liña que separa a xestión pública da complicidade co ilegal. A pelota está agora no teito dos tribunais, que deberán concretar os detalles da execución dunha sentenza que leva catorce anos esperando.
Con información de El Progreso
