O Consello de Contas advirte que a implantación das Zonas de Baixas Emisións (ZBE) nas grandes cidades galegas acumula un atraso que pode derivar en solucións cosméticas. Nun informe aprobado o pasado 16 de marzo, o órgano fiscalizador constata que, a 31 de marzo de 2025, só A Coruña e Pontevedra tiñan ZBE operativas, mentres que Santiago, Lugo, Ourense, Ferrol e Vigo seguían sen elas; o informe pon especial énfase nas carencias técnicas do proxecto compostelán.
Deficiencias no proxecto compostelán
A fiscalización sinala que a ZBE de Santiago está limitada, por agora, á zona peonil do casco histórico e que o deseño non incorpora, segundo os auditores, un mapeo rigoroso dos puntos de maior congestión. Raxoi xustificou o atraso pola falta de persoal técnico, pero o Consello reprocha que non se identificasen as áreas de maior impacto ambiental nin os fluxos de tráfico nas horas punta. Esa falta de análise pode converter a normativa nunha cortina de fume máis que nunha ferramenta eficaz contra a contaminación.
Na práctica, a proposta municipal mantén sen restricións a rúa Virxe da Cerca e o entorno da Praza de Galicia, dúas artérias que soportan boa parte da mobilidade diaria na cidade. Para as autoridades locais, a protección do patrimonio e o carácter peonil do centro histórico xustifican a limitación xeográfica, pero os técnicos de Contas alertan de que esa circunscripción pode deixar fóra zonas onde se concentra a contaminación e o tráfico de paso.
«Os concellos que non dispoñan de ZBE deberían iniciar a súa tramitación», recolle o informe, que insiste en acelerar os pasos para a súa creación cando xa estea iniciada a tramitación.
Hai que lembrar que o goberno de Santiago modificou en novembro a ordenanza de circulación para reservarse a posibilidade de pechar completamente o acceso en episodios de contaminación. Segundo a versión municipal, basta con activar esas restricións en días concretos, e os residentes e os repartidores conservarían o acceso salvo en episodios extremos. Para o Consello, con todo, as medidas puntuais non substitúen un deseño integral que contemple restricións, control e medición continuos.
Antecedentes legais e situación en Galicia
A Lei de Cambio Climático e Transición Enerxética fixou a obriga de implantar ZBE antes de 2023, un obxectivo que só lograron, polo menos a marzo de 2025, dous dos sete municipios de máis de 50.000 habitantes examinados polo informe. Os sete concellos fiscalizados son A Coruña, Ferrol, Lugo, Ourense, Pontevedra, Santiago e Vigo, e a auditoría apunta a dificultades comúns: falta de recursos humanos especializados, complexidade técnica dos proxectos e carencias en planificación.
A situación non é allea á xeografía e ao urbanismo galegos. Cidades como Santiago, cun casco histórico declarado Patrimonio da Humanidade, presentan o dilema clásico: rúas estreitas e unha presión turística crecente por un lado; a necesidade de reducir as emisións e mellorar a calidade do aire por outro. Noutras cidades, a implantación temperá de medidas estivo acompañada de investimentos en control por cámaras e en sistemas de medición, elementos que aínda faltan en varios expedientes municipais.
A implantación das Zonas de Baixas Emisións (ZBE) é unha ferramenta fundamental para combater o cambio climático e mellorar a saúde pública, segundo destaca o informe.
Consecuencias locais e próximos pasos
Se o deseño se limita a establecer unha delimitación simbólica ao redor do centro histórico, as cidades corren o risco de cumprir a lei ao pé da letra sen lograr unha redución significativa dos niveis de NO2 ou partículas PM. Para evitar isto, o Consello recomenda incorporar estudos de fluxo, análises por horas punta e medidas concretas de control e sanción. Para os auditores, isto implica dotar aos servizos municipais de recursos técnicos e humanos, así como planificar máis alá de medidas puntuais activadas en episodios de contaminación.
En Santiago, o debate tamén ten un compoñente social e económico. Os comerciantes e hostaleiros das zonas próximas ao casco histórico demandan garantir o acceso para a actividade cotiá; os repartidores e servizos esenciais esixen coordinación en horarios e excepcións. A Administración local deberá conciliar estas demandas coa obriga legal e cos obxectivos de saúde pública. Non se trata só de sinalizar rúas: é necesario instalar sensores, regular o acceso, establecer un control automático e levar a cabo campañas informativas para que a cidadanía asuma os cambios.
Por último, a coordinación supramunicipal é un factor clave. As emisións non respectan límites: os atascos e o transporte que atravesa unha cidade afectan á calidade do aire dos municipios limítrofes. A Xunta e as mancomunidades poden desempeñar un papel decisivo, tanto financiando proxectos como facilitando equipos técnicos. Se non hai esta colaboración, as ZBE corren o risco de quedar reducidas a un mero trámite administrativo.
O calendario que marca o informe obriga a acelerar. Para Santiago —cidade de peregrinaxes, turismo e patrimonio— a tarefa é dobre: deseñar unha Zona de Baixas Emisións que realmente reduza as emisións sen asfixiar a vida urbana e demostrar que a transición ecolóxica pode ser compatible coa preservación do casco histórico. En última instancia, a decisión requirirá vontade política, máis técnicos e un diálogo honesto coa cidadanía para que a medida deixe de ser unha formalidade e se converta nunha mellora tangible da calidade do aire.
Pode interesarche:
- A USC reúne expertos e pacientes para potenciar a investigación sobre enfermidades raras
- Renata Otero reivindica en Bertamiráns o modelado e o benestar
Fonte: El Correo Gallego.
