Dez días despois: Viana do Bolo agarda aínda respostas trala gran riada

O oriente ourensán coñeceu a cara máis brutal da auga o pasado 17 de xuño, cando unha treboada dunha violencia infrecuente descargou sobre Viana do Bolo preto das oito da tarde e converteu os cauces tranquilos en ríos de pedra, lodo e troncos. Dez xornadas despois, os veciños de aldeas como A Bouza seguen sen saber cando poderán retomar unha vida que a auga se levou por diante en cuestión de minutos. A ferida, ampla e visible, non comezou a pecharse.

Unha treboada que chegou sen aviso abondo

Poucas veces un temporal concentra tanta furia en tan pouco tempo. A treboada cae sobre a comarca de Viana cunha intensidade que desborda calquera prevención. A auga baixa cargada de pedra, materia vexetal e troncos dende as ladeiras, atopa os cauces locais incapaces de absorber semellante volume e rebásaos sen contemplacións. A liña que separa unha choiva forte dunha catástrofe é finísima en zonas de relevo accidentado como esta. Aí está a clave.

A ninguén se lle escapa que o sueste de Ourense é un territorio particularmente vulnerable a fenómenos deste tipo. A orografía fai que a auga de choiva se concentre velozmente nos cauces baixos, arrastrando todo o que atopa ao seu paso. As aldeas situadas no fondo dos vales —e A Bouza é un exemplo— absorben o golpe de cheo. Cómpre recordar que estas son zonas de montaña, con camiños estreitos, pontes pequenas e infraestruturas dimensionadas para tempos que xa non son os actuais. Tempo de máis.

O certo é que os veciños de A Bouza levan días pedindo axuda para recuperar algo parecido á normalidade. As súas voces reflecten unha mestura de abatemento e perplexidade. Non é para menos. Cando a auga se retira, o que deixa atrás non é só barro: son soños rotos, apeiros inservibles, estradas cortadas e un silencio espeso que se instala nos pobos. A cifra de danos aínda non se pode calcular con precisión, pero a magnitude do desastre intúese vendo as imaxes de cascallos amoreados xunto ás casas.

A soidade dos pobos pequenos ante o desastre

Ninguén debería ter que mendigar asistencia dez días despois dunha riada. Con todo, ese é exactamente o panorama que debuxan os veciños. A administración tarda en chegar, os prazos dílantanse e a xente do pobo queda soa fronte ao lodo, varrendo, escavando, tirando de pas cando fai falla. Nos núcleos rurais de Ourense, cunha densidade de poboación baixísima, a resposta institucional adoita medirse en semanas, non en horas. Non semella casualidade.

Abonda con ollar un mapa para entender o illamento estrutural que sofre esta parte de Galicia. Viana do Bolo está lonxe de todo: de Ourense capital, dos grandes eixos de comunicación, dos focos mediáticos que activan a maquinaria asistencial. Cando unha riada golpea unha cidade, a resposta é inmediata. Cando golpea unha aldea do oriente ourensán, a maquinaria tarda en poñerse en marcha. Esa diferenza díoo todo.

Os veciños de A Bouza esperan que alguén lles diga cando poderán volver ás súas casas, cando se restablecerán os servizos básicos, cando os camiños volverán ser transitables. Ninguén lles dá respostas concretas. Mentres tanto, intentan reconstruír o reconstruible cos seus propios medios. A dignidade coa que estas persoas están afrontando a catástrofe non debería facernos esquecer que están soas fronte a un problema que as supera.