O abandono de A Bouza: dúas semanas entre escombros en Viana do Bolo

Catorce días. Iso é o que levan esperando os veciños de A Bouza, unha pequena aldea do concello ourensán de Viana do Bolo, para que alguén lles axude a sacar os entullos que a riada deixou dentro das súas propias casas. Mentres tanto, os nenos do pobo miran a rúa intransitable e lanzan a pregunta que ningún pai debería ter que contestar: cando van poder volver saír a xogar como antes. A resposta, a día de hoxe, segue sendo silencio.

Ninguén parece ter présa. E iso que a situación é dunha dureza difícil de imaxinar se non se pisa o terreo. As partes baixas das vivendas quedaron soterradas baixo toneladas de lodo, pedras e restos arrastrados pola auga. Os accesos ao pobo estiveron cortados durante días. A sensación xeneralizada entre quen alí reside é dun esquecemento absoluto, como se o desastre ocorrese noutro país e non a pouco máis dunha hora de Ourense capital.

Unha aldea soterrada baixo o barro

Difícil entender a magnitude do desastre sen velo. A Bouza non é un núcleo urbano con servizos á volta da esquina; é unha aldea de montaña, das que salpican os vales do leste da provincia, onde a orografía castiga con dureza cando a auga se desborda. As riadas de finais de xuño converteron rúas e camiños en auténticos ríos de pedras. As plantas baixas das casas seguen inutilizadas. O barro solidificouse nalgunhas estancias e o cheiro a humidade e a estancamento é, segundo relatan os propios veciños, case insoportable.

Convén recordar que falamos dunha zona de difícil acceso, onde a maquinaria pesada non chega facilmente e onde cada hora que pasa sen intervención agrava o dano. As paredes absorben humidade. Os chans de madeira empezan a ceder. As instalacións eléctricas quedaron inservibles. Quen viviu unha inundación nunha vivenda rural sabe que a marxe de tempo para salvar o que queda debaixo da auga é moi estreita. En A Bouza, esa marxe pechou hai días.

Os nenos, os máis invisibles

Poucas veces unha imaxe sintetiza tanto unha traxedia. Nunha fotografía que deu a volta aos medios comarcais, vese a unha menor xogando coas pedras acumuladas no que antes era a rúa do pobo. Non hai parque. Non hai beirarrúa. Non hai espazo seguro. Só cascallos, barro seco e a estela do que a auga arrastrou consigo. Os máis pequenos de A Bouza levan semanas sen poder facer o que calquera neno fai nunha aldea galega no verán: saír á rúa, correr, xogar cos veciños.

Non é menor o dato. A infancia no medio rural xa de por si loita co despoboamento, a falta de servizos e o avellentamento. Que enriba se lles quite o espazo público, que se lles confine dentro de casas medio derrubadas por unha riada, debería ter acendido todas as alarmas. E, con todo, durante máis de dez días, a maquinaria institucional non chegou. Nin camións. Nin brigadas. Nin axuda coordinada. Só chamadas que se perdían en despachos.

A resposta que tardou demasiado

O certo é que a protesta veciñal foi constante. Chamadas, denuncias, presenza en medios de comunicación. Nada parecía acelerar os tempos administrativos. Ata que finalmente, pasado o duodécimo día, arrancaron os traballos de retirada de entullos nas aldeas de Viana do Bolo afectadas polas riadas. Doce días de espera cos pés no barro. Doce noites durmindo sobre o que a auga deixou atrás.