O adeus a unha voz libre da opinión galega

As páxinas de opinión dos diarios rexionais foron historicamente o termómetro dunha sociedade que se debate entre a tradición e a modernidade. Cando unha desas voces cala de forma repentina, non só desaparece un asinante habitual: vaise un anaco da memoria colectiva dunha cidade. A perda dun referente intelectual que compaxinou o ensino co xornalismo durante máis de catro décadas convida a preguntarnos que tipo de prensa estamos deixando para as próximas xeracións.

A escola como primeira tribuna

Antes de ver o seu nome impreso nos rotativos, este tipo de figuras forxa o seu carácter nas aulas. O ensino secundario en Galicia foi, en moitas ocasións, un viveiro de pensadores críticos que non atopaban na academia universitaria o espazo para a divulgación que anhelaban. O contacto directo con adolescentes, coas súas inquietudes e as súas lecturas obrigatorias, outorga a estes docentes unha capacidade de comunicación única. Non escriben para as elites, senón para o cidadán de a pé que aprendeu a ler entre os corredores dun instituto. Esa proximidade nótase no texto xornalístico, afastado da xerga tecnocrática e ancorado na realidade cotiá.

A lonxevidade nun oficio volátil

Manter unha columna semanal activa durante máis de corenta anos é unha fazaña case olímpica no xornalismo actual. A inmediatez dixital converteu a opinión nun ben perecedoiro, dominado pola indignación efémera e o comentario de trending topic. Fronte a ese modelo de consumo rápido, existiu unha forma de facer que esixía paciencia, lectura repousada e estrutura argumentativa. Os columnistas da vella escola non precisaban provocar para seren lidos; a súa autoridade emanaba da constancia e do rigor. Nun ecosistema mediático onde o presentismo absoluto dita a lei, a lonxevidade de certos colaboradores convértese nun acto de resistencia intelectual.

Máis alá da páxina impresa

O compromiso cívico rara vez se esgota no papel. É habitual que quen dedica a súa vida a observar e xulgar a realidade social sinta a necesidade de dar o salto á participación directa. A traxectoria deste docente e articulista inclúe tamén unha incursión no ámbito da representación política a través dunha formación ecoloxista. Este cruzamento entre o xornalismo de opinión e a militancia activa sempre xera un debate ético interesante. Onde remata o observador e onde comeza o actor político? No caso dos líderes verdes municipais, a coherencia adoita ser o seu mellor escudo: defenden na rúa exactamente o que predican nos seus textos.

A verdadeira literatura dun pobo non sempre se atopa nas novelas premiadas, senón nesas crónicas dominicais que acompañan o café dos domingos durante xeracións.

Un modelo en vías de extinción

O modelo do intelectual local, polifacético e comprometido coa súa contorna inmediata, pertence a unha época que se dilúe. Hoxe, a especialización e a hipersegmentación dos medios dificultan que unha mesma persoa poida transitar con soltura entre a literatura de viaxes, a crónica urbana, a docencia e a política. A desaparición destes perfís totais deixa un oco difícil de encher. As redaccións modernas demandan perfís moi concretos, e a figura do humanista renacentista —capaz de escribir sobre arte e medio ambiente coa mesma solvencia— resulta cada vez máis infrecuente nos organigramas dos grupos de comunicación.

O falecemento deste veterano profesor e escritor lucense non é só unha noticia de sucesos locais, senón o símbolo do peche dun ciclo. Un ciclo no que a palabra escrita tiña un peso específico que transcendía o momento da súa publicación, e no que os intelectuais de provincias exercían de conciencia crítica sen necesidade de buscar o foco nacional.