O envellecemento en Lugo debuxa un mapa de mortalidade distinto ao de España

As doenzas circulatorias gañan terreo ao cancro nunha provincia con perfil demográfico único

Mentres que no conxunto de España as neoplasias seguen encabezando o ránking de causas de morte, na provincia de Lugo a realidade preséntase con matices que reflicten unha sociedade envellecida e con necesidades sanitarias específicas. Os últimos datos do Instituto Nacional de Estatística (INE) para 2025 debuxan unha fotografía onde as doenzas do sistema circulatorio —infartos, ictus ou insuficiencias cardíacas— superan en número aos tumores, unha tendencia que, aínda que menos acusada, tamén se observa noutras rexións do noroeste peninsular.

Esta discrepancia entre o local e o estatal non é casual. Galicia, e en particular Lugo, arrastra décadas de éxodo rural e descenso da natalidade que aceleraron o envellecemento poboacional. Segundo os expertos en demografía, cando máis do 30% da poboación supera os 65 anos —como ocorre en varias comarcas luguesas—, as patoloxías crónicas e dexenerativas gañan peso fronte a enfermidades con perfís máis agudos, como moitos tipos de cancro. O problema, advirten, non é tanto a prevalencia destas doenzas, senón a capacidade do sistema sanitario para xestionar unha demanda crecente con recursos limitados.

Máis aló do cancro: o peso invisíbel das doenzas circulatorias

O informe do INE confirma que, a nivel nacional, os tumores seguen sendo a primeira causa de morte (cun 28% do total de falecementos), seguidos de preto polas enfermidades cardiovasculares (25,8%). Con todo, en Lugo, os números invírtense: o 29% das defuncións atribúense a problemas circulatorios, fronte ao 21,7% por cancro. Unha diferenza que, aínda que non é extrema, si reflicte unha tendencia preocupante nunha provincia onde o acceso a servizos médicos especializados pode ser máis lento.

Os especialistas consultados apuntan a dous factores clave: o atraso na atención primaria —con listas de espera que superan os seis meses nalgúns casos— e a falta de prevención en colectivos vulnerábeis, como persoas maiores con hipertensión non controlada ou diabetes non diagnosticada. «Nunha provincia cunha densidade poboacional baixa e dispersa, o tempo de resposta é crítico», sinala un cardiólogo do Sergas que prefire manter o anonimato. «Un infarto tratado na primeira hora reduce a mortalidade un 50%, pero se o paciente tarda en chegar ao hospital, as secuelas poden ser irreversíbeis».

O factor rural: cando a xeografía se converte nunha barreira sanitaria

A orografía de Lugo, marcada por montañas, aldeas dispersas e unha rede de estradas secundarias, engade unha capa máis de complexidade. Mentres que nas cidades os servizos de urxencias están ao alcance en menos de 30 minutos, en comarcas como Os Ancares ou A Terra Chá, a distancia ata o hospital máis próximo pode superar a hora, mesmo con ambulancia medicalizada. Esta realidade explica, en parte, por que as mortes por caídas accidentais en maiores de 70 anos —outro dato destacado no informe— son un 15% superiores á media galega.

A solución, segundo os colectivos sociais, pasa por reforzar a atención primaria con equipos móbiles e mellorar a coordinación entre os servizos de urxencias e os centros de saúde. «Non se trata só de construír máis hospitais, senón de garantir que quen vive en zonas remotas teña acceso a diagnósticos temperáns e tratamentos continuados», explica unha portavoz da Plataforma pola Sanidade Pública de Lugo. O problema, con todo, choca cos recortes orzamentarios do Sergas e a falta de persoal