O equilibrio roto do mar: cando unha especie autóctona se volve praga

As rías galegas volven demostrar que a súa aparente fertilidade infinita esconde, en realidade, un ecosistema fráxil onde o menor desaxuste pode desencadear consecuencias económicas devastadoras para quen viven do mar. Desta vez, a alarma non chega desde a chegada dunha especie exótica introducida polo ser humano, senón desde dentro de casa. O cangrexo pateiro, un crustáceo habitual nos fondos litorais de Galicia, protagonizou unha explosión demográfica tan brusca que está poñendo en xaque a actividade acuícola e marisqueira de boa parte do litoral.

Un depredador insospeitado golpea as bateas

O que noutras épocas sería simplemente un habitante máis do ecosistema bentónico converteuse nunha auténtica pesadilla para os profesionais do mexillón. No polígono de bateas correspondente á ría de Muros-Noia, concretamente, víronse afectadas máis dunha vintena de instalacións nas que os crustáceos lograron acceder ás cordas para alimentarse da cría de mexillón, deixándoas completamente baleiras e anulando así o ciclo produtivo das mesmas. A imaxe dunhas cordas desprovistas de biomasa despois de aguantar toda a fase de engorda é, para calquera bateeiro, o equivalente a perder unha colleita enteira antes da recolección.

Pero o fenómeno non se circunscribe a unha soa ría. A afección estendeuse tamén á produción nas catro Rías Baixas: Arousa, Pontevedra, Vigo e a propia Muros-Noia, o que eleva a magnitude do problema a un escenario de crise sectorial con múltiples focos. Que o cangrexo pateiro actúe simultaneamente sobre zonas tan distantes entre si suxire que estamos ante un desequilibrio de calado, non ante un episodio local puntual.

Un sector que chega tocado á tempada estival

O momento desta proliferación resulta especialmente cruel para o sector. Os profesionais do marisqueo e a acuicultura chegan ao verán nunha situación de vulnerabilidade evidente tras os severos temporais do último inverno, cuxas descargas de auga doce e sedimentos afectaron de forma notoria aos bancos de ameixa e berbereche. A esperanza dun verán meteoroloxicamente estable funciona como antesala dunha ansiada recuperación biolóxica deses bancos.

Sen embargo, as dinámicas do mar non atenden a calendarios nin a expectativas. Á incerteza sobre a rexeneración dos bancos marisqueiros engádese agora a presión dun crustáceo que parece atopar condicións idóneas para reproducirse sen os freos naturais habituais. O resultado é unha presión engadida sobre un tecido produtivo que xera emprego e riqueza en boa parte da costa galega.

Por que prolifera unha especie autóctona?

A diferenza das especies invasoras —o caso do crocodrilo mariño ou de determinadas algas introducidas polo tráfico marítimo—, o cangrexo pateiro forma parte da fauna habitual dos fondos areosos e lamacentos do litoral atlántico. A súa presenza non é novidade. O que sorprende é a intensidade e a densidade da poboación nun momento determinado.

Os expertos en dinámica de poboacións mariñas saben que estas explosións adoitan responder a alteracións na rede trófica: a diminución de depredadores naturais, cambios na temperatura da auga, alteracións na dispoñibilidade de alimento ou unha combinación de todos eses factores. Nun escenario de cambio climático, onde a temperatura superficial do mar no Atlántico norte rexistrou máximos históricos nos últimos anos, non é descabellado plantexarse se asistimos a unha mutación dos ciclos biolóxicos tradicionais.

A isto engádese un factor de presión antrópica directa. As propias bateas, coas súas cordas repletas de mexillón en fase de cría, funcionan como unha despensa colgante, un recurso alimentario concentrado e accesible que resulta moito máis atractivo para o cangrexo que buscar a