Un conflito aparentemente menor no concello pontevedrés de Gondomar volveu poñer sobre a mesa unha cuestión que afecta a miles de fogares en aluguer en toda España: ¿pode un propietario rescindir unilateralmente un arrendamento pola presenza dun animal de compañía? A resposta, como ocorre case sempre no dereito, depende dos matices contratuais e de como os tribunais interpreten o equilibrio entre a liberdade de pactos e os dereitos básicos dos inquilinos.
O caso: unha cláusula, unhas fotografías e un desalojo privado
No asunto que saltou á opinión pública, unha propietaria dunha vivenda en Gondomar decidiu dar por terminado o contrato de arrendamento tras constatar que os seus inquilinos habían introducido un gato no inmoble. A casera esgrimiu dous argumentos: por un lado, a existencia dunha cláusula contractual que vedaba expresamente a tenencia de animais; por outro, os supostos danos materiais atribuídos á mascota. Para avalar a súa decisión, presentou ante o xuíz imaxes nas que se apreciaba ao felino accedendo á vivenda dende o xardín.
O asunto, máis aló das súas particularidades, reflicte unha realidade cotidiana que os xuízos do civil de toda Galicia —e de España— tramitan con crecente frecuencia. As mascotas forman parte do núcleo familiar para millóns de persoas, e a súa convivencia con regras restrictivas impostas polos propietarios xera un terreo fértil para o litigio.
O marco normativo: o que di a Lei de Arrendamentos Urbanos
A Lei de Arrendamentos Urbanos (LAU), texto refundido aprobado polo Real Decreto Legislativo 7/2019, non contempla unha regulación específica sobre animais de compañía nas vivendas arrendadas. O artigo 27 sí recolle, non obstante, as causas de resolución do contrato por incumprimento do inquilino, e entre elas aparecen xenéricamente a realización de actividades daniñas, molestos, insalubres, nocivas ou perigosas, así como calquera outra conduta que supoña un quebranto das obrigas contratuais.
É precisamente nese terreo onde se inseren as cláusulas restrictivas. Se o contrato inclúe unha prohibición expresa de ter animais e o inquilino a incumpre, o propietario dispón dun argumento xurídico para exigir a resolución. Porén, a aplicación práctica está lonxe de ser automática. Os tribunais esixen que a cláusula cumpra cos requisitos de transparencia previstos na lexislación sobre condicións xerais da contratación, e que a prohibición non se considere abusiva en función do contexto.
A xurisprudencia: nin prohibición absoluta nin permiso sen límites
A casuística xudicial é abundante e, en ocasións, aparentemente contradictoria. Diversas audiencias provinciais ratificaron resolucións de contratos baseadas en cláusulas de exclusión de mascotas, especialmente cando o incumprimento venía acompañado de danos materiais acreditados ou de queixas vecinais fundadas. Nestes supostos, o razoamento xudicial apoiase no principio de autonomía da vontade e na obriga do arrendatario de respectar o que se firmou.
Con todo, outras resolucións optaron por un enfoque máis restritivo cara ao propietario. O argumento central é que a convivencia con animais de compañía forma parte do desenvolvemento da personalidade e da vida familiar, dereitos amparados polo artigo 8 do Convenio Europeo de Dereitos Humanos e pola propia Constitución. Nesta liña, algunhas sentenzas entenden que unha prohibición xenérica e absoluta pode vulnerar dereitos fundamentais se non se xustifica por razóns de seguridade, hixiene ou integridade do inmoble.
O factor dos danos materiais: o outro cabalo de batalla
No caso de Gondomar, a propietaria non se limitou a alegar a mera existencia do gato, senón que tamén denunciou destrozos. Este extremo resulta crucial dende o punto de vista procesal. A xurisprudencia tende a considerar que a simple presenza dun animal, sen máis, non autoriza por si soa a resolución do contrato se non vai acompañada dun prexuízo concreto e cuantificable. Pola contra, cando se acreditan danos no mobiliario, chanos, portas ou instalacións, o escenario cambia substancialmente.
O artigo 1.563 do Código Civil establece que o arrendatario debe devolver a finca ao concluír o arrendamento no estado no que a recebeu, salvo o que puidese ter perecido ou deteriorado polo tempo ou por causa inevitable. Calquera deterioro imputable á conduta do inquilino —ou da súa mascota— dá dereito ao propietario a reclamar a reparación ou a indemnización correspondente, e incluso a resolver o contrato se a gravidade o xustifica.
O contexto social: unha España cada vez máis dependente das mascotas
O debate xurídico non pode desligarse do cambio cultural das últimas décadas. España consolidouse como un dos países europeos con maior índice de tenencia de animais de compañía. O gato, en particular, experimentou un crecemento notable como mascota doméstica, desplazando en moitos fogares ao can tradicional polos seus menores requisitos de espazo e de atención. Este fenómeno choca frontalmente cun mercado de alugueiro caracterizado por unha elevada demanda, prezos crecentes e unha posición de forza dos propietarios, que adoitan impor condicións restritivas para salvagardar os seus inmobles.
A tensión entre ambas realidades é palpable. Moitos inquilinos agochan a existencia de mascotas por temor a non conseguir a vivenda ou a perdela. Os propietarios, pola súa banda, alegan experiencias negativas con cheiros persistentes, arañazos nas portas e mobles, ou queixas de veciños. O resultado é un escenario de desconfianza mutua que o lexislador aínda non soube —ou quixo— regular de maneira integral.
A Lei de Benestar Animal: moito ruído e poucas noces para o alugueiro
A aprobación da Lei 7/2023, do 28 de marzo, de protección dos dereitos e do benestar dos animais, reavivou as expectativas dos que defendían un cambio de paradigma. Con todo, o texto definitivo case non abordou a cuestión das mascotas nas vivendas arrendadas. A lei centrouse en aspectos como a tenencia responsable, a identificación obrigatoria e a prohibición do abandono, pero deixou nas mans da negociación privada o espinoso asunto da convivencia entre caseros e animais.
Na esfera da propiedade horizontal, a situación é igualmente confusa. A Lei 49/1960, sobre Propiedade Horizontal, permite ás comunidades de propietarios establecer limitacións razoábeis nos seus estatutos, pero o Tribunal Supremo matizou que non cabe unha prohibición absoluta e xenérica de animais. Esta doctrina, con todo, non se aplica de forma automática aos arrendamentos, onde a relación xurídica é entre dúas partes e non entre unha comunidade e un copropietario.
Gondomar como espello dun problema maior
O episodio vivido no sur de Galicia non é excepcional. Reflicte unha realidade xeneralizada na que as cláusulas contratuais, a acreditación de danos e a interpretación xudicial converxen para determinar o desenlace de cada conflito. A presenza de probas documentais, como as imaxes presentadas ante o xuíz, adoita ser determinante para inclinar a balanza, pero non garante por si soa o éxito da pretensión resolutoria.
O que quedou en evidencia con este caso é a necesidade dun debate social e normativo serio sobre o lugar dos animais de compañía no mercado da vivenda. Mentres tanto, caseros e inquilinos seguirán recorrendo a notarios, xuíces e fotografías para dirimir unha controversia que, ao fondo, debería ter unha resposta máis clara e equilibrada na lei. A convivencia entre mascotas e alugueiros non é só un problema xurídico: é un reflexo de como unha sociedade organiza a súa relación con aqueles que comparten o seu fogar, teñan catro patas ou dúas pernas.
Información adiantada en exclusiva por La Voz de Galicia.
