O berro silencioso da Galicia rural: "Déixame morrer na miña casiña"

Na comarca de Terra de Soneira, concretamente no concello de Vimianzo, escóndese a diario unha realidade que apenas transcende. É a dos profesionais do Servizo de Axuda no Fogar (SAF), eses traballadores que percorren as aldeas para atender ás nosas persoas maiores nas súas propias vivendas. Detrás de cada porta librábase unha batalla silenciosa contra a soidade e o abandono. Segundo adiantou La Voz de Galicia nun recente reportaxe, unha das traballadoras pioneiras deste servizo municipal, vinculada ao concello desde 1998, deixa caer unha frase que xelaríalle o sangue a calquera: hai anciáns que literalmente lle piden morrer na súa casa antes que ser trasladados a unha residencia.

Vinteitoito anos dan para moito. Dan para ver como unha comarca enteira avellenta a un ritmo vertixinoso. Poucas veces se dimensiona realmente o peso emocional que recae sobre estes profesionais. Non se trata unicamente de lavar, vestir ou preparar a comida. A ninguén se lle escapa que a principal tarefa destes axudantes domiciliarios se basea en ofrecer compañía e contención emocional a quen a sociedade, pouco a pouco, vai deixando atrás no máis profundo da ruralidade galega. A desesperación de quen ve achegarse o final dos seus días sen compañía é palpable nas visitas matutinas.

A coitela de afeitar como ferramenta de dignidade

Quen imaxine que o traballo dun auxiliar domiciliario se limita a tarefas puramente asistenciais equivócase por completo. A rutina matutina é fundamental para estas persoas maiores. Afeitar a un home maior convértese nun acto de profundo respecto. É o restabelecemento dunha rutina que a idade e a fraxilidade tentaron arrebatarlle. É un ritual diario que devolve a humanidade. Demasiado tempo relegando estas tarefas a un segundo plano na axenda dos servizos sociais. O certo é que a dependencia non entende de fins de semana nin de festivos, e moito menos dos orzamentos que cada administración destina ás políticas de benestar.

Non é menor o dato da antigüidade destas profesionais. Comezaron a traballar a finais dos noventa, unha época na que o concepto de axuda no fogar soaba case a novidade importada dos grandes núcleos urbanos. Foron elas, as pioneiras, as que tiveron que tirar de enxeño e vocación para estruturar un servizo hoxe absolutamente imprescindible na Galicia profunda. Coñecen ás familias, coñecen a historia das aldeas e, sobre todo, coñecen as manías e os medos de cada veciño pechado entre paredes de pedra e humidade. Aí está a clave da súa eficacia.

A soidade estrutural nas aldeas

Difícil atopar un síntoma máis claro do drama demográfico que asola a comunidade que o interior destas vivendas. A frase recorrente que escoitan estas traballadoras día si e día tamén revela un terror atávico. A angustia dos anciáns non radica unicamente na dor física, senón no pánico a ser arrincados do seu contorno. Convén recordar que para alguén que viviu toda a súa existencia atendendo ao gando ou coidando a horta, perder a orientación espacial do seu propio fogar equivale a perder a identidade. As rúas baleiras dos pobos do interior son o espello no que se mira este modelo de sociedade.