O servizo de Traumatoloxía do Hospital Universitario Lucus Augusti (Hula), en Lugo, realizou esta semana a primeira intervención na provincia cun clavo intramedular controlado por imán para alargar o fémur. A cirurxía, dirixida polo doutor Manuel Bravo, permitirá igualar a lonxitude das pernas dunha paciente que presentaba unha diferenza de 4 centímetros sen recorrer aos fixadores externos tradicionais.
A intervención e o mecanismo do clavo magnético
A operación consistiu en fracturar controladamente o fémur e colocar un clavo intramedular que se fixa mediante parafusos por ambos lados da fractura. A diferenza dos aparatos externos, o dispositivo —coñecido comercialmente como Precice— incorpora un imán no seu interior que se acciona desde fóra cun control remoto. Dez días despois da cirurxía comeza a fase de alargamento: a paciente debe accionar o mando na súa casa tres veces ao día, separando de forma minuciosa as dúas metades do osso 0,25 milímetros por cada manobra.
Con ese ritmo de distracción espera que a paciente complete os catro centímetros en aproximadamente un mes e medio. O doutor Bravo insiste, con todo, en que o proceso non termina con ese incremento: «A fase de consolidación do osso prolongarase varios meses», explica, e só cando as radiografías confirmen a solidez do novo tecido óseo se planificará a retirada do clavo nunha segunda intervención.
Ao quirófano acudiu un equipo multidisciplinar. Ademais de Manuel Bravo, participaron profesionais como Pedro González Herranz, xefe da Unidade de Traumatoloxía e Cirurxia Ortopédica Infantil do Chuac en A Coruña, e outros membros do servizo do Hula que respaldaron a técnica e a vixilancia posoperatoria. Segundo fontes do hospital, a paciente evolucionou correctamente tras a cirurxía e recibiu o alta poucos días despois para iniciar o protocolo de alargamento en casa.
Por que evita o uso de fixadores externos e que vantaxes aporta
Ata fai pouco, a corrección de dismetrías importantes nas extremidades requiría fixadores externos —os coñecidos aparatos de Ilizarov e similares— que sobresalen do corpo e anclanse ó óso con cravos transcutáneos. Ademais de ser visibles e moitas veces incómodos para o paciente, estes aparatos aumentan o risco de infección nos puntos de saída do metal e condicionan a vida cotiá durante meses.
O cravo intramedular magnético resolve gran parte deses inconvenientes. Ao permanecer dentro do óso, reduce notablemente a exposición a infeccións e mellora a comodidade e a estética para o paciente. Nos últimos anos a técnica foise impondo en centros punteiros de España e Europa, e o Hula dá agora un paso para incorporala á carteira de servizos do Sergas na provincia de Lugo.
O propio Bravo recordou que o material non é novo: «Non é algo inédito a nivel mundial, pero sí é a primeira vez que se coloca neste hospital», matiza. No Chuac, por exemplo, Pedro González Herranz xa había utilizado decenas destes cravos en nenos con disimetrías conxénitas ou secundarias a fracturas infantís. A novidade radica en que, en Lugo, a técnica se aplicou a unha muller na vintes, en clara sinal de que o perfil de candidatos amplíase máis aló da poboación pediátrica.
Quen son bos candidatos e que precaucións esixirá o proceso
Non todos os casos de diferenza de lonxitude precisan cirurxia. Para desaxustes inferiores a 3,5 centímetros a solución máis habitual segue sendo un simple alzo no zapato, recordan desde Traumatoloxía. Neses pacientes con discrepancias maiores, a decisión tómase tras un estudo individualizado que valora a idade, o estado xeral, a calidade do óso e a motivación para seguir un proceso longo de rehabilitación.
En termos xerais, os candidatos ideais son pacientes novos e con boa capacidade de consolidación ósea —por iso se desaconsella en xeral a persoas dende os cuarenta en diante—; ademais, o hábito tabáquico é un factor crítico. «A paciente que intervenimos é a paciente ideal», admite o doctor Bravo, e subliña que o tabaco perxudia de forma significativa a formación do novo óso, polo que deixar de fumar é requisito case ineludible para aqueles que opten por esta técnica.
Durante todo o período de alargamento e consolidación a perna operada estará protexida e o equipo de rehabilitación do hospital establecerá exercicios e controis periódicos radiolóxicos para verificar a correcta formación do óso. O mesmo cravo permite un control fino e predecible do alargamento, o que facilita a planificación e reduce a necesidade de axustes cirúrxicos intermedios.
Repercusións para a práctica clínica en Galicia e próximos pasos
A incorporación desta tecnoloxía ao Hula ten unha lectura sanitaria e outra social. Dende a perspectiva do servizo público, significa ampliar as opcións terapéuticas de alta especialización na comarca lucense sen necesidade de derivar pacientes a outras provincias. Para a xente nova da provincia, supón ademais unha alternativa menos invasiva dende o punto de vista estético e social: a ausencia de fixadores externos reduce o estigma e as trabas para a vida diaria, o traballo ou os estudos durante a fase de tratamento.
Nos próximos meses, a unidade de Traumatoloxía do Hula avaliará a evolución da paciente intervenida e redoblará a formación do persoal na manipulación e seguimento destes dispositivos. Tamén é previsible que se abra un rexistro de casos para monitorizar complicacións, tempos de consolidación reais e resultados funcionais a medio prazo, datos clave para decidir a ampliación da técnica a outros perfís.
En clave local, a experiencia confirma unha tendencia que non é exclusiva de Galicia: a ortopedia moderna incorpora cada vez máis solucións internas e controladas remotamente. Para aqueles en Lugo e comarcas próximas que sofren disimetrías que alteran a súa marcha ou a súa calidade de vida, a noticia é esperanzadora. Queda por diante a fase máis longa: a consolidación ósea e o seguimento, etapa na que se decidirá, como sempre en medicina, se a promesa tecnolóxica se traduce nun beneficio estable e duradeiro para a paciente.
