Comezou o 12 de agosto á(s) 14:30 na parroquia de A Granxa (Oímbra) e non foi controlado ata o 31 de agosto. Nese período o lume estendeu imparable pola comarca de Monterrei, queimou 23.763 hectáreas, afectou a nove municipios e chegou a cortar a autovía A-52, aislando Ourense da meseta. Houbo danos materiais de gran calado, varias vivendas calcinadas e efectivos feridos, entre eles un mozo de 18 anos con queimaduras en máis do 50% do corpo.
O lume e a resposta no terreo
As chamas arrancaron nun monte próximo á aldea de A Granxa e quedaron alimentadas por temperaturas altas e rachas de vento que converteron un incendio local nun fronte móbil. A orografía da comarca —pendentes pronunciadas e unha rede de vales que actúan como auténticos condutos do lume— complicou desde o primeiro momento as labores de extinción. O propio avance foi tan rápido que en moitas zonas vivéronse xornadas de evacuación e rescates en condicións extremas.
A mobilización foi masiva: nas labores participaron, entre outros medios, 18 técnicos, 175 axentes, 241 brigadas, 153 motobombas, 18 helicópteros, 34 avións e a Unidade Militar de Emergencias (UME). A pesar desa mobilización, o balance material foi demoledor: contabilizaronse 14.491 hectáreas de monte raso e 9.273 de arbolado arrasadas, e o lume terminou por unirse ao foco declarado en Gudín (Xinzo de Limia), ampliando o perímetro afectado.
A dureza do lume quedou gravada na memoria dos veciños. Joaquín Francisco, habitante de As Casas dos Montes, describía o primeiro día a sensación de impotencia: “Foi un David contra Goliat”, resumiu. En A Caridade (Monterrei), o 13 de agosto as chamas rodearon casas e vehículos e arrasaron recordos familiares que xa non volverán: veciños como Samuel Vieira Justo perderon o fogar que os seus avós levantaran e quedáronse sen coche e sen casa nunha cuestión de horas.
“Foi como a bomba de Nagasaki, os quilómetros e quilómetros de monte que hai queimado…”,
Así o resumiu en voz alta Manuel Palanca, desde outra aldea cercana á fronteira con Portugal, onde as charlas nas prazas e o aroma a castiño queimado aínda marcan o panorama. Na loita contra as chamas houbo rescates ao límite: o 13 de agosto tres persoas quedaron atrapadas nunha explotación ganadeira en Santa Baia (Cualedro) e foron sacadas por axentes da Policía Nacional nunha operación que rozou o cinematográfico, con fume denso e a proximidade do lume.
Por que foi tan devastador: vento, calor e unha xeografía en contra
Aínda que a orixe exacta do sinistro segue, á falta de confirmación oficial, en investigación, os factores que converteron o intento en catástrofe están claros no terreo. O calor extremo do verán, as ráfagas fortes e continuadas de vento e a discontinuidade dos cortafuegos naturais fixeron o resto. Ademais, a confluencia de varios focos nunha mesma zona —entre eles o de Gudín— multiplicou a complexidade táctica para as equipes de extinción.
Galicia, e en particular a provincia de Ourense, sofre dende hai anos a presión do lume nunha paisaxe onde os usos agrarios cambiaron: mosaicos de monte raso e bosques desestruturados que, na ausencia de labores de limpeza e aproveitamento continuado, acumulan combustible. Non é a primeira vez que a comarca de Monterrei sofre incendios agresivos, pero sí o maior en extensión en décadas: vinte días de avance ininterrompido que deixaron un dos peores rexistros da comunidade autónoma.
Nas aldeas, ademais, pesa a fragilidade das infraestruturas e servizos. O peche da A-52 non só foi un problema lóxico para os equipos de emerxencia, senón que simbolizou como o lume pode romper a conexión entre Galicia e a meseta, con consecuencias económicas e sociais inmediatas nun territorio xa golpeado polo declive demográfico.
Repercusións sociais, económicas e os próximos pasos
O impacto humano foi profundo. Alén das vivendas calcinadas, moitas familias perderon terras de cultivo, cortizos, colmeas e castaños centenarios que sustentaban economías locais. A recuperación non será rápida: a rexeneración dos bosques e a recuperación dos solos queimados requiren plans concertados e seguimento a medio prazo. A curto prazo, a prioridade sanitaria para os feridos, o aloxamento e a reposición de bens essenciais son urxencias que xa se xestionan dende concellos e redes de solidariedade.
No terreno social, emerxen xestos ancorados na realidade rural galega. En Bousés (Oímbra), un cartel sinxelo en galego sobre unha madeira resume esa mestura de dureza e veciñanza: “A enxada perdida ten Alfonso”. A anécdota da enxada extraviada —un detalle mínimo no medio do desastre— fala de como a comunidade se organiza e da confianza que hai entre veciños, capaces de recoñecerse e cubrirse as costas nas noites longas de vixilia contra o lume.
Politicamente ábrense debates previsíbeis: prevención forestal, coordinación entre administracións e a necesidade de plans de xestión do territorio que reduzan a continuidade do combustible. Tamén hai preguntas sobre investimentos en medios aéreos e en brigadas de proximidade. Nas conversacións dos alcaldes e nas parroquias a demanda é dobre: axudas inmediatas e políticas a longo prazo que impidan que un verán así se repita coa mesma intensidade.
Do incendio quedan paisaxes desoladas e, ao mesmo tempo, imaxes de solidariedade. O recordo dos días nos que veciños, brigadistas, bombeiros de Portugal e axentes de distintas institucións tiraron do carro será a base sobre a que se reconstrúa. Falta por ver como se traducen agora en medidas concretas e no orzamento, pero a voz da comarca xa é unha advertencia clara: non basta conter o lume cando xa chegou; hai que atacar a vulnerabilidade que o alimenta.
Mentres tanto, nas parroquias de Monterrei suceden as asambleas de veciños, os inventarios de perdas e as condolencias polo perdido. A azada de Alfonso, gardada como tantas outras pequenas cousas recollidas en coches e cuartos de utensilios, é agora un símbolo: o dun verán no que a comunidade se apagou e volve a acenderse, con dificultade, pasito a pasito.
