O Supremo allana o camiño para que as transportistas galegas recuperen o pagado por un tributo declarado ilegal
A Sala do Contencioso-Administrativo do Tribunal Supremo emitiu un fallo que podería ter consecuencias millonarias para o sector do transporte en Galicia e no conxunto de España. A decisión xudicial abre unha vía para que as empresas afectadas reclamen a devolución das cantidades abonadas en concepto dun imposto sobre hidrocarburos que xa foi declarado contrario ao dereito comunitario.
A sentenza, coñecida esta semana, non só recoñece o dereito de varias compañías a iniciar o proceso de reclamación, senón que ademais obriga á Administración tributaria a pronunciarse sobre a posíbel responsabilidade patrimonial do Estado por ter mantido durante anos un gravame que vulneraba a normativa europea. Trátase dun paso máis no longo e complexo camiño que emprenderon os contribuíntes cando un tributo é invalidado polos tribunais.
Un precedente que marca o camiño
O caso garda semellanzas con outras batallas fiscais que tiveron lugar en España durante a última década. Quizais o exemplo máis coñecido sexa o do denominado «céntimo sanitario», aquel imposto sobre os hidrocarburos que durante anos gravaron algunhas comunidades autónomas e que finalmente foi declarado ilegal polo Tribunal de Xustiza da Unión Europea. Aquel proceso, que se prolongou durante anos, terminou xerando unha fervenza de reclamacións e devolucións que nalgúns casos aínda non se resolveron por completo.
O outro tanto ocorreu coa plusvalía municipal, o imposto que grava o incremento do valor dos terreos urbanos cando se transmiten. O Tribunal Constitucional anulou parte da súa regulamentación, e desde entón os concellos tiveron que adaptar a súa normativa mentres os contribuíntes reclamaban o indebidamente pagado. En ambos os casos, o denominador común foi a lentitude dos procesos e a resistencia das administracións a devolver o recadado.
O impacto no sector do transporte
Para as empresas de transporte galegas, esta decisión do Supremo representa un raio de esperanza nun contexto económico especialmente complicado. O sector leva anos arrastrando marxes moi axustados, co prezo do combustíbel como un dos principais lastres para a rendibilidade. Calquera devolución de impostos pagados indebidamente podería supor un alivio significativo para as contas de moitas compañías, especialmente as de menor tamaño.
Non obstante, fontes xurídicas consultadas advirten de que o proceso dista moito de estar resolto. A sentenza do Supremo limítase a recoñecer a posibilidade de reclamar, pero non estabelece automaticamente o dereito á devolución. Será necesario que cada empresa presente o seu caso, demostre que efectivamente soportou a carga do tributo e espere a resolución da Administración. E se esta é negativa, o camiño xudicial pode prolongarse durante anos.
A responsabilidade patrimonial do Estado
Un dos aspectos máis relevantes da decisión do Supremo é que ordena ao fisco avaliar a posíbel responsabilidade patrimonial do Estado. Este é un punto clave, porque se se recoñece que o Estado actuou de forma incorrecta ao manter un imposto ilegal, as empresas non só poderían recuperar o pagado, senón tamén reclamar unha indemnización polos danos e prexuízos sufridos.
Este planteamento non é novo no dereito español. De feito, o Tribunal Supremo xa recoñeceu noutras ocasións a responsabilidade patrimonial do Estado lexislador cando unha norma causou un prexuízo aos cidadáns e posteriormente foi declarada contraria ao ordenamento xurídico. Con todo, a aplicación deste principio ao ámbito tributario foi tradicionalmente complicada, porque os tribunais adoitan esixir requisitos moi estritos para aceptala. A sentenza actual podería sentar un precedente importante para facilitar estas reclamacións no futuro.
