Lugo é a provincia máis extensa de Galicia e, proporcionalmente, a máis baleira de España. Os seus 9.800 quilómetros cadrados albergan unha densidade de poboación de 34 habitantes por quilómetro cadrado, moi por debaixo do limiar demográfico que a Unión Europea considera como risco de desertización. A metade da provincia vive hoxe baixo a ameaza real de converterse nun territorio sen xente que o habite, o traballe e o manteña vivo. Este non é un problema de Lugo, senón de toda Galicia.
Os datos do último censo son contundentes. Concellos como Cervantes, Navia de Suarna ou Baleira perden poboación a un ritmo do 2 % anual. Pecharon escolas, consultorios médicos sen reposición, liñas de autobús suprimidas por falta de viaxeiros. Onde antes había vida —festas, feiras, mercados—, agora hai calendarios de actos que se suspenden por falta de participantes. O envellecemento é a consecuencia visible, pero a causa é máis profunda: a falta de oportunidades económicas que reten a os mozos e atraen a quen viría de fóra.
Aquí é onde o debate se volve incómodo. Durante décadas, as políticas de repoboación rural en Galicia baseáronse en subvencións a fondo perdido, en plans que maquillan as estatísticas sen cambiar a realidade. Subvenciona-se a instalación de gandeiros sen garantir que a súa produción sexa rendible a cinco anos vista. Restáuranse casas rurais sen planificar a demanda turística real. Instálanse antenas de fibra óptica sen asegurar que haxa usuarios que poidan pagar a conexión. Estas políticas non son solución; son analxésicos que adormecen o síntoma mentres a enfermidade avanza.
A chegada de Indra ás Pontes, cun investimento de 18 millóns e emprego cualificado, é exactamente o tipo de iniciativa que pode marcar a diferenza. Non se trata dunha subvención, senón dunha aposta industrial que xera emprego estable, atrae talento novo, fixa poboación e dinamiza o tecido de servizos complementarios. Se queremos solucionar o problema da despoboación de Lugo, é imprescindible replicar este modelo: industria, non esmolas.
Porén, a industria por si soa non é suficiente. Faltan infraestruturas. A conexión ferroviaria entre Lugo e o resto de Galicia segue sendo unha asignatura pendente dos últimos trinta anos. Que un territorio do tamaño da provincia de Lugo dependa do coche para comunicarse con A Coruña, Vigo ou Madrid no século XXI é un fracaso da planificación estratéxica. A vertebración territorial non é un capricho, senón unha condición indispensable para que as empresas se instalen e para que a xente se quede.
Hai outro factor, máis intangible pero igual de decisivo: os servizos públicos. Un territorio sen colexios, sen atención sanitaria próxima e sen cobertura dixital non pode reter familias novas, por moita industria que se instale. A despoboación e o deterioro dos servizos públicos forman un círculo vicioso do que é imposible saír sen unha intervención decidida.
O baleiro de Lugo non se resolverá con nostalgia nin con folclorización do rural, nin con lemas sobre o encanto da vida no campo. A desertización demográfica é o maior desafío estrutural de Galicia nas próximas décadas e require un plan de Estado con orzamento plurianual, métricas de seguimento e rendición de contas.
O reloxo non para. Cada ano que pasa sen tomar medidas efectivas, a curva demográfica inclínase máis e o retorno volve máis caro e máis difícil de lograr. Lugo non pode esperar outra década de reunións, plans piloto e declaracións de intencións. Precisa fábricas, trenes e escolas, e iso agora mesmo.
