A angustia da diáspora: sentir o terremoto desde Galicia

Cando a terra treme a miles de quilómetros

A diáspora venezolana en Galicia volveu experimentar esta semana esa angustia particular que só comprenden quen deixou atrás raíces profundas. Mentres os sismos sacudían o territorio caribeño, en localidades como Xinzo de Limia os teléfonos móbiles convertéronse na única ponte coa traxedia. As pantallas iluminaban madrugadas intranquilas, as videochamadas conectaban vidas que a xeografía separou pero que o susto volveu unir.

Rosa Trujillo, psicóloga clínica e escritora afincada na comarca da Limia desde hai anos, viviu esa experiencia en primeira persoa. A súa traxectoria profesional en Venezuela, vinculada durante décadas ao traballo con comunidades orixinarias desde a administración pública do Estado de Zulia, deixoulle un tecido social extenso e profundamente arraigado. Cando a terra comezou a tremer no seu país natal, o seu teléfono non deixou de soar.

As voces do outro lado do océano

Desde a noite do primeiro movemento sísmico, esta profesional da saúde mental establecida no corazón da Galicia interior mantivo contacto telefónico con máis dunha ducia de persoas achegadas en Caracas. O balance humano, polo menos entre o seu círculo directo, foi favorable: todas se atopaban a salvo, aínda que visiblemente afectadas pola experiencia. A mestura de alivio e conmoción reflectíase en cada conversación.

A voz québrase de quen relata o vivido a quen escoita desde a distancia, incapaz de ofrecer algo máis que palabras de consolo.

As descricións que chegaban desde a capital venezolana falaban de desaloxos inmediatos, inmobles con gretas visibles e escenas de terror colectivo en rúas ateigadas de xente que fuxía das construcións. Pero tamén emerxían relatos dun fenómeno recorrente nas catástrofes: a resposta veciñal organizada, os xestos de apoio espontáneo e a rede de coidado mutuo que se activa cando o Estado resulta insuficiente.

O sismo como recordatorio de vulnerabilidade

Venezuela aséntase sobre unha zona de alta actividade sísmica, consecuencia da interacción entre as placas tectónicas do Caribe e Suramérica. O país rexistrou historicamente eventos de considerable magnitude, algúns memorables como o terremoto de Caracas de 1967, que deixou un saldo tráxico e marcou profundamente a conciencia colectiva sobre a vulnerabilidade das infraestruturas urbanas. Esta condición xeolóxica converte cada novo evento nun espertar brusco de memorias ancestrais e medos aprendidos.

Para quen viven esa realidade desde fóra, a experiencia adquire unha dimensión psicolóxica particular. A emigración venezolana en Galicia, que creceu notablemente nos últimos anos debido á crise política e económica do país suramericano, mantén vínculos emocionais e familiares estreitos co territorio de orixe. Cada nova sobre un evento natural convértese nunha conta atrás de incerteza mentres se confirma que os seres queridos están a salvo.

O rol do profesional da saúde mental

O perfil de Trujillo engade unha capa interesante a este relato. Como especialista en psicoloxía, a súa perspectiva sobre o trauma colectivo que xeran este tipo de eventos achega un matiz diferenciador. As catástrofes naturais producen efectos psicolóxicos duradeiros que a miúdo quedan invisibilizados tras os danos materiais. O pánico experimentado durante os movementos sísmicos pode transformarse en ansiedade persistente, trastornos do sono e hipervixilancia que persisten moito despois de que a terra se calme.