A conselleira de Medio Ambiente abriu esta semana un debate que levaba anos durmido en Galicia: a necesidade de construír máis encoros. Fíxoo nun acto en Oleiros, en plena alerta por escasez de auga, con 32 concellos das provincias da Coruña e Pontevedra en situación crítica e máis de douscentos en prealerta. A proposta non é menor: estudar tamén as augas subterráneas como alternativa de abastecemento.
A fotografía actual é preocupante. Os ríos baixan con caudais mínimos, os encoros perden reservas semana a semana e a demanda estacional segue alta. A previsión, se non chegan choivas de calado, é que os problemas se estendan a novos municipios nas próximas semanas. A conselleira díxoo claro na súa intervención: hai que abrir o debate sobre a creación de novas infraestruturas de almacenamento.
Un inverno enganosamente chuvioso
Convén lembrar que o ano hidrolóxico comezou con boas noticias. Xaneiro e febreiro deixaron precipitacións abundantes, con registros próximos aos 800 litros por metro cadrado en boa parte do territorio. Aquilo facía presaxiar un ano tranquilo. A realidade foi ben distinta.
Desde entón, as choivas brillaron pola súa ausencia. A primavera foi seca e o verán está a ser especialmente duro. A combinación de altas temperaturas e falta de precipitacións baleirou os acuíferos e puxo en xaque a decenas de concellos. A cifra fala por si soa: máis de douscentos concellos en prealerta e 32 xa en alerta. Demasiado tempo sen unha resposta estrutural.
O debate dos encoros, outra vez sobre a mesa
A proposta da conselleira non é nova no debate público galego, pero levaba tempo arrinconada. A construción de encoros sempre xerou controversia, especialmente polo seu impacto ambiental e territorial. Aí está a clave do asunto: ¿é posible conciliar a necesidade de auga coa protección do territorio?
O encoro de Baíña, construído na década dos oitenta, serve de exemplo do que se pode facer. Pero tamén do que custou facelo. As obras hidráulicas en Galicia sempre atoparon resistencias, e non parece que desta vez vaia ser diferente.
A conselleira non só falou de novos encoros. Tamén puxo sobre a mesa a necesidade de estudar as augas subterráneas, un recurso que en Galicia foi tradicionalmente desaproveitado. A combinación de ambas as estratexias podería ofrecer unha solución máis flexible e menos agresiva co contorno.
A xestión da auga, materia pendente
O certo é que Galicia vive unha paradoxa difícil de explicar. É unha terra de choivas abundantes, con máis de mil ríos e unha das maiores reservas de auga doce de Europa. E con todo, cada verán aparecen os mesmos problemas de abastecemento.
Non é só unha cuestión de infraestruturas. Tamén o é de xestión. As perdas nas redes de distribución son elevadas en moitos municipios, e a planificación a longo prazo brilla pola súa ausencia. Ninguén discute que fan falta investimentos, pero tamén faría falla unha ollada máis estratéxica.
A situación actual ten algo de déjà vu. O ano pasado xa houbo municipios con restricións nocturnas, e algúns incluso chegaron a depender de camións cisterna. A diferenza é que entón a Xunta negou a maior. Agora, polo menos, ábrese o debate.
Un problema que non entende de fronteiras administrativas
A ninguén se lle escapa que a auga non entende de límites municipais nin provinciais. Os 32 concellos en alerta concéntranse nas provincias da Coruña e Pontevedra, pero o problema pode estenderse. As concas compartidas e os sistemas de abastecemento mancomunados esixen unha visión de conxunto que non sempre se dá.
A conselleira falou de estudar as augas subterráneas, pero tamén habería que falar de interconexión de redes, de modernización de infraestruturas e de concienciación cidadá. A auga é un ben escaso
