Choivas en Ourense: o prezo dun verán de chamas

Cando a auga saca á luz a fraxilidade do territorio

A xeografía do leste ourensán, marcada por empinadas ladeiras e vales profundos, viviu nas últimas horas un recordatorio da súa condición máis vulnerable. As intensas precipitacións que azoutaron as comarcas de Valdeorras e Viana do Bolo non fixeron senón destapar unha ferida que aínda supura: a dos incendios forestais do pasado verán.

O que para o visitante podería ser un espectáculo meteorolóxico máis, para os habitantes destas terras converteuse nunha pesadelo de lama e desolación. A auga, ao discorrer sen a contención que ofrece a vexetación queimada, arrasou ao seu paso con todo. As riadas non foron simples avenidas de auga, senón auténticos aludes de lodo, pedras e restos calcinados que se colaron en vivendas e bloquearon camiños.

A paradoja é cruel. O mesmo verán que tiñeu de negro os montes, agora tiñeu de marrón as rúas das aldeas. A falta dun solo en condicións para reter a humidade transformou unha treboada, por intensa que fose, nunha catástrofe anunciada.

A perda de masa forestal non só elimina a barreira física que retén a auga, senón que altera a estrutura do solo. As cinzas forman unha capa impermeable que impide a infiltración, multiplicando a escorrentía superficial. A isto súmase a caída de árbores queimados que, arrastrados pola corrente, actúan como arietes contra pontes e vivendas.

Comunicacións e vida cotiá rotas pola lama

A adversidade meteorolóxica golpeou con especial saña as infraestruturas básicas. As estradas, arterias vitais nun territorio disperso, sufriron cortes por desprendementos e desbordamentos de canles. A comunicación por terra quedou seriamente comprometida, illando a numerosos núcleos de poboación durante as horas máis críticas da xornada.

O subministro eléctrico tamén se resentiu. Varias localidades quedaron ás escuras, engadindo unha capa extra de dificultade a unha noite que se presumía longa e chea de incerteza. Os equipos de emerxencia traballaron sen descanso, pero a magnitude dos danos e a dispersión xeográfica das incidencias complicaron sobremaneira a resposta inmediata.

A rabia e a impotencia son os sentimentos que dominan entre os afectados. Ver como o esforzo de toda unha vida se desvanece entre a lama é un golpe duro. Moitas destas vivendas, ademais de ser fogares, gardan recordos de xeracións. Os pequenos negocios rurais, que xa sobreviven con dificultade á despoboación, ven agora o seu futuro máis negro se cabe.

As administracións activaron os protocolos habituais, aínda que a sensación que impera entre os damnificados é a dunha loita desigual contra un inimigo que sabe a que aterse: a combinación de lume e auga é letal nestas latitudes, e a prevención parece sempre un paso por detrás da realidade.

A restauración ecolóxica como única saída

O debate non é novo, pero a urxencia renóvase con cada temporal. Canto tempo máis terá que esperar o oriente de Ourense para ver un plan integral de restauración das súas concas? A resposta a esta pregunta determinará se episodios como o deste mércores son unha excepción ou se converten na crónica dunha morte anunciada.

A ciencia forestal leva décadas advertíndoo: unha ladeira queimada compórtase como un tellado. Toda a auga de chuvia escorre directamente cara ao fondo do val, gañando velocidade e poder de arrastre. A única solución pasa por unha reforestación intelixente, acompañada de obras de hidroloxía no monte que permitan frear a escorrentía. Non é un gasto, é un investimento en seguridade territorial e no futuro das comarcas rurais.