A paisaxe que fala: os escombros como memoria viva de San Vicente de Leira

O rastro do lume converteuse en parte inseparable do horizonte desta parroquia ourensá, onde a natureza e a destrución conviven nun mesmo plano

Un ano despois, a pegada imborrable

Cando se aproxima o aniversario daquela xornada de agosto que marcou un antes e un despois na historia recente de Galicia, San Vicente de Leira segue sendo un espello onde mirarse. Non polo que foi, senón polo que quedou. Os restos calcinados, as árbores carbonizadas, as estruturas derrubadas: todo iso conforma agora unha paisaxe que, máis que ferida, se volveu elocuente. Cada escombro conta unha historia, cada cinza garda un testemuño.

O que no seu momento foi noticia pola virulencia das lapas, hoxe se transformou nunha realidade cotiá para quen habitan esta zona da provincia de Ourense. A parroquia, que chegou a ser denominada «zona cero» dos incendios de 2025, arrastra consigo as marcas dun verán que ningún veciño poderá esquecer. Pero o máis chamativo non é só o que ardeu, senón o que permanece: os escombros que, lonxe de desaparecer, se integraron no día a día de quen viven entre eles.

A memoria do lume no presente

Resulta inevitable preguntarse ata que punto unha paisaxe pode cambiar a identidade dun lugar. En San Vicente de Leira, a resposta atópase a simple vista. As pedras negras, os muros caídos, os tellados afundidos: todo iso forma parte agora dun escenario que os propios veciños aprenderon a ler doutra maneira. Xa non é só destrución; é tamén un rexistro físico do ocorrido.

Quen percorren hoxe os camiños desta parroquia ourensá atópanse cunha realidade que contrasta coa imaxe idílica que moitos asocian ao rural galego. Aquí, o verde dos montes se entremeza co negro da cinza, e as casas restauradas conviven con aquelas que o lume devorou sen remedio. Pero o máis significativo non é a presenza dos escombros, senón a actitude de quen os habitan.

Os veciños de San Vicente de Leira desenvolveron unha mirada particular sobre o que sucede máis alá das súas fronteiras. A empatía e a tristura coa que seguen os incendios que afectan a outros puntos da Península non é casual: eles saben mellor ca ninguén o que significa ver como o lume se acerca, como o fume o cobre todo, como a terra se volve irrespirable. Viviron esa experiencia en primeira persoa e, por iso, a súa solidariedade non é teórica, senón profundamente visceral.

A paisaxe como testemuña muda

Existe unha dimensión case filosófica na maneira en que os escombros se integran na paisaxe de San Vicente de Leira. Non son meros restos dun pasado recente; son tamén advertencias, recordatorios, leccións gravadas en pedra e madeira queimada. Cada vez que un veciño sae da súa casa e ve eses sinais, revive o momento en que todo cambiou.

Pero tamén hai algo de resistencia nesa paisaxe. Os escombros non foron retirados totalmente, non porque non se tentase, senón porque o proceso de recuperación é lento, complexo e, en moitos casos, doloroso. O que para un forasteiro pode ser simplemente «un terreo queimado», para quen o habita é un espazo cargado de significado: o lugar onde estaba a casa da infancia, a árbore que daba sombra no verán, o camiño que levaba ao río.

A mirada cara fóra

Resulta paradoxal que, cando o perigo parecía ter quedado atrás, os incendios volvan copar a actualidade informativa noutros puntos do país. Os veciños de San Vicente de Leira observan con atención o que ocorre en lugares como Estremadura, Castela e León ou a propia Galicia, onde este ano o lume volveu facer acto de presenza.

Hai unha frase que circula entre quen viviron aquel 16 de agosto de 2025: a sensación de que o que ocorreu na súa terra non foi un episodio illado,