O paisaje que fala: os escombros como memoria viva de San Vicente de Leira
O rastro do lume converteuse nunha parte inseparábel do horizonte desta parroquia ourensana, onde a natureza e a destrución conviven nun mesmo plano
Un ano despois, a pegada imborrábel
Cando se achega o aniversario desa xornada de agosto que marcou un antes e un despois na historia recente de Galicia, San Vicente de Leira segue sendo un espello onde mirarse. Non polo que foi, senón polo que quedou. Os restos calcinados, as árbores carbonizadas, as estruturas derrubadas: todo iso conforma agora un paisaje que, máis que ferido, volveuse elocuente. Cada escombro conta unha historia, cada cinza guarda un testemuño.
O que no seu momento foi noticia pola virulencia das chamas, hoxe converteuse nunha realidade cotiá para os que habitam esta zona da provincia de Ourense. A parroquia, que chegou a ser denominada «zona cero» dos incendios de 2025, arrastra consigo as marcas dun verán que ningún veciño poderá esquecer. Pero o máis destacado non é só o que ardeu, senón o que permanece: os escombros que, lonxe de desaparecer, integráronse no día a día dos que viven entre eles.
A memoria do lume no presente
Resulta inevitable preguntarse ata que punto un paisaje pode cambiar a identidade dun lugar. En San Vicente de Leira, a resposta atópase a simple vista. As pedras negras, os muros caídos, os tellados afundidos: todo iso forma parte agora dun escenario que os propios veciños aprenderon a ler doutro xeito. Xa non é só destrución; é tamén un rexistro físico do ocorrido.
Quen percorren hoxe os camiños desta parroquia ourensana topanse cunha realidade que contrasta coa imaxe idílica que moitos asocian ao rural galego. Aquí, o verde dos montes mestúrcese co negro da cinza, e as casas restauradas conviven coas que o lume devorou sen remedio. Pero o máis significativo non é a presenza dos escombros, senón a actitude dos que os habitan.
Os veciños de San Vicente de Leira desenvolveron unha mirada particular sobre o que sucede máis aló das súas fronteiras. A empatía e a tristeza coas que seguen os incendios que afectan a outros puntos da Península non é casual: eles saben mellor que ninguén o que significa ver como o lume se achega, como o fume o cobre todo, como a terra se volve irrespirábel. Viviron esa experiencia en primeira persoa e, por iso, a súa solidariedade non é teórica, senón profundamente visceral.
O paisaxe como testemuña muda
Existe unha dimensión case filosófica na maneira na que os escombros se integran no paisaxe de San Vicente de Leira. Non son meros restos dun pasado recente; son tamén advertencias, recordatorios, leccións gravadas en pedra e madeira queimada. Cada vez que un veciño sae da súa casa e ve esas marcas, revive o momento no que todo cambiou.
Pero tamén hai algo de resistencia nese paisaxe. Os escombros non foron retirados por completo, non porque non se tentase, senón porque o proceso de recuperación é lento, complexo e, en moitos casos, doloroso. O que para un forasteiro pode ser simplemente «un terreo queimado», para quen o habita é un espazo cargado de significado: o lugar onde estaba a casa da infancia, a árbore que daba sombra no verán, o camiño que levaba ao río.
A mirada cara fóra
Resulta paradóxico que, cando o perigo parecía ter quedado atrás, os incendios volvan a ocupar a actualidade informativa noutros puntos do país. Os veciños de San Vicente de Leira observan con atención o que ocorre en lugares como Extremadura, Castela e León ou a propia Galicia, onde este ano o lume volveu a facer acto de presenza.
Hai unha frase que circula entre os que viviron aquel 16 de agosto de 2025: a sensación de que o que ocorreu na súa terra non foi un episodio aislado, senón o preludio de algo máis grande. A idea de que «arderá España enteira» non é unha exageración poética, senón unha constatación amarga de que o cambio climático e a falta de xestión forestal están a converter os incendios nunha ameaza recorrente e cada vez máis difícil de controlar.
Leccións que non se aprenden
Un dos aspectos máis llamativos desta historia é a sensación de déjà vu que provoca. Cada verán, os titulares repítense: incendios descontrolados, evacuacións, perdas materiais, promesas de mellora. E cada outono, cando as chamas se apagan, a atención desvíase cara a outros asuntos. San Vicente de Leira é un exemplo de como o esquecimento institucional pode ser tan daniño como o propio lume.
Os escombros que aínda permanecen na parroquia son a proba fehaciente de que a recuperación non foi completa. Non só falta a reconstrución material; tamén falta unha reflexión profunda sobre como evitar que isto volva a acontecer. Mentres tanto, os veciños seguen adiante, con esa mestura de estoicismo e resignación que caracteriza aos que aprenderon a conviver coa adversidade.
Conclusión: un panorama que interpela
San Vicente de Leira non é só un lugar xeográfico; é un símbolo. Un símbolo do que o lume pode facer cando non se toman as medidas adecuadas, pero tamén da capacidade de resistencia dos que se negan a abandonar a súa terra. Os escombros que debuxan o seu paisaje non son só restos do pasado; son preguntas que o presente nos lanza: ¿estamos facendo o suficiente para protexer o noso entorno? ¿Aprendemos realmente das catástrofes ou limitámonos a esperar a seguinte?
A resposta, quizais, a atoparán aqueles que se detengan a mirar eses escombros con atención. Porque, como ben saben os veciños desta parroquia ourensana, o paisaje fala. Só hai que saber escoitalo.
Información adiantada en exclusiva por La Voz de Galicia.
