Un equipo de investigadores da Universidad de California en San Diego publica en marzo de 2026 un estudo na revista Cell que conclúe que moitos virus con capacidade de causar pandemias xa son capaces de infectar a persoas nos seus reservorios animais sen requirir mutacións adaptativas previas. O traballo, que analiza xenomas virais históricos e recentes, sitúa o principal risco no contacto entre persoas e animais e na ausencia de vixilancia sostida, factores que facilitan a aparición de transmisións humanas sostidas. A investigación achega ademais ferramentas para distinguir asinaturas evolutivas propias da manipulación en laboratorio, un dato relevante no debate sobre a orixe do SARS-CoV-2.

Os autores compararon cambios na intensidade da selección natural antes e despois do salto zoonótico en casos ben documentados, como a influenza A, o ébola e o virus que provoca o COVID-19. O patrón observado é claro: na maioría dos episodios non hai rastro dunha adaptación previa nos xenomas virais que preceden ao antepasado común das variantes humanas. Só cando a transmisión entre persoas se volve sostida aparecen con frecuencia sinais de selección que modifican o panorama xenético do patóxeno.

Segundo o estudo, a diferenza entre un virus que permanece en animais e outro que desencadea unha epidemia humana ten máis que ver coa exposición da poboación a ese reservorio e coa detección temperá que coa necesidade de que o axente sufrira cambios complexos antes de cruzar a barreira entre especies. Nese sentido, o traballo sitúa a prevención en medidas que reduzan o contacto e en sistemas de vixilancia que identifiquen rapidamente novos brotes.

CONTENIDO PATROCINADO

Salado Golf & Beach Resort

Descubre la oportunidad de inversión más exclusiva del Caribe. Villas de lujo con retorno garantizado del 12% anual en Punta Cana.

Conoce más →

Na nota de prensa do equipo, Joel Wertheim, un dos coautores, resume a idea central: moitos patóxenos parecen contar xa coa capacidade básica para infectar e propagarse en persoas mentres aínda circulan en animais, e o determinante para que se convertan en pandemia é a oportunidade de transmisión. Os científicos subliñan que isto non implica que todo virus animal vaia saltar á poboación humana, pero si que a probabilidade aumenta con maiores oportunidades de contacto e con pouca detección precoz.

A metodoloxía empregada combina análises filoxenéticas e medidas de selección en rexións clave do xenoma viral, comparando o comportamento de distintas familias de virus antes e despois dos saltos zoonóticos. Esta aproximación permite, segundo os autores, identificar asinaturas evolutivas coherentes coa selección natural durante a transmisión humana sostida, e distinguilas dos patróns que deixaría unha propagación en cultivos ou unha selección artificial en laboratorio.

Aquel último punto converteuse nun aspecto sensible no debate público sobre a orixe do COVID-19. Os investigadores indican que os virus sometidos a manipulación intensiva ou a propagación controlada en laboratorio tenden a mostrar cambios xenéticos distinguibles dos atopados en episodios naturais de zoonose e posterior adaptación humana. Con todo, os autores advirten que a ausencia dunha asinatura clara non supón por si soa unha resposta conclusiva sobre a orixe dun brote concreto.

As conclusións teñen implicacións prácticas: subliñan a necesidade de reforzar a vixilancia en reservorios animais, mellorar a trazabilidade de casos temperáns e controlar situacións de risco como mercados e cría intensiva que aumentan a interfase entre especies. Os expertos chaman tamén a consolidar enfoques integrados de saúde pública, agricultura e conservación —a chamada estratexia One Health— para reducir as oportunidades de salto e detectar con rapidez calquera expansión incipiente.

Entre as limitacións que sinalan os autores figura a dependencia da calidade e da dispoñibilidade de secuencias xenómicas históricas, que pode sesgar a capacidade para detectar sinais evolutivos previos ao salto. Por iso, reclaman ampliar as bases de datos e mellorar a vixilancia xenómica tanto en animais silvestres como en poboacións humanas en risco, co fin de anticipar e conter brotes antes de que alcancen transmisión humana sostida.

En suma, o estudo ofrece unha explicación que despraza o foco desde a procura exclusiva de mutacións raras cara á xestión do contacto humano-animal e ao fortalecemento de sistemas de detección temperá. Para as autoridades sanitarias e os equipos de saúde pública a lección é clara: diminuír a exposición e aumentar a vixilancia poden ser as medidas máis efectivas para evitar que un virus con potencial pandémico dea o salto e se instale entre as persoas.