O asfalto que queima: cando andar por Ourense convértese nun desafío térmico
O sol castiga sen piedade as rúas da capital ourensana, onde as superficies urbanas acumulan calor extremo e converten o simple feito de pasear nunha experiencia case insoportable durante as horas centrais do día.
A ola de calor que azota estes días Galicia ten en Ourense un dos seus epicentros máis visibles. Non só polos termómetros que marcan temperaturas do aire por encima dos 40 graos, senón polo que ocorre baixo os pés dos peatóns. O chan da cidade, especialmente nas zonas sen sombra, transfórmase nunha superficie que acumula o calor de forma alarmante, rozando os 60 graos nalgúns puntos.
Este fenómeno, coñecido como «illa de calor urbana», non é exclusivo de Ourense, pero aquí adquire unha dimensión particular pola configuración do seu casco urbano. Rúas estreitas, prazas abertas sen arbolado, amplas explanadas de formigón e asfalto escuro actúan como auténticos acumuladores térmicos que liberan o calor durante horas.
O mapa do calor urbano
Os puntos máis críticos concéntranse en grandes superficies pavimentadas onde o sol incide de forma directa durante gran parte do día. As explanadas da Expourense e as inmediacións da comisaría da Policía Nacional foron identificadas como algúns dos lugares onde o chan alcanza temperaturas máis elevadas. Non é casualidade: son espazos abertos, sen vexetación nin elementos que xeren sombra, onde o formigón e o asfalto actúan como verdadeiros radiadores.
A situación agrábase porque, á diferenza da temperatura do aire, a do chan non se reduce significativamente pola noite. O formigón e o asfalto almacenan calor durante o día e libérano lentamente, o que fai que o ambiente nocturno tamén sexa máis cálido. Este efecto ten consecuencias directas sobre a saúde: camiñar sobre superficies a 60 graos pode provocar queimaduras nas plantas dos pés, especialmente en nenos, persoas maiores ou aqueles que levan calzado fino.
A paradoxa do urbanismo moderno
Resulta llamativo que, no pleno século XXI, con toda a tecnoloxía dispoñible para o deseño urbano, moitas cidades sigan repetindo patróns construtivos que agravan o calor. Grandes prazas de formigón, avenidas sen árbores, aparcamentos de asfalto negro: todo iso contribúe a que a sensación térmica sexa moito superior á que marcan os termómetros oficiais.
Ourense non é unha excepción. A cidade foi gañando espazos pavimentados a costa de perder zonas verdes. Cada nova construción, cada reforma dunha rúa, cada ampliación dunha explanada soma metros cadrados de superficie que absorberán calor durante décadas. E mentres tanto, as árbores, que poderían mitigar este efecto proporcionando sombra e evaporando auga a través das súas follas, siguen sendo escasas en moitas zonas.
A pregunta que surge é inevitable: ¿están os plans urbanísticos tendo en conta o cambio climático? Porque o que antes era un verán quente pero soportable, agora está a converterse nunha situación límite durante cada vez máis días ao ano.
Medidas que parecen obvias pero non chegan
Existen solucións coñecidas e probadas. Os pavimentos reflectantes, que en vez de absorber o calor devolvenllo á atmósfera, poden reducir a temperatura do solo entre 5 e 10 graos. As cubertas vexetais en edificios e marquesinas de paradas de autobús tamén axudan. E, por suposto, plantar árbores en todas as localizacións posibles non só proporciona sombra, senón que mellora a calidade do aire e reduce o estrés térmico.
Con todo, estas medidas requiren investimento, planificación e, sobre todo, vontade política. Non basta con declarar alertas laranxas ou recomendar á poboación que non saia á rúa en determinadas horas. A cuestión de fondo é se as cidades están preparadas para un clima que xa non é o de hai trinta anos.
Mentres tanto, os ourenzanos e os que visitan a cidade teñen que ingenialas para sortear as horas de máis calor. Buscar rúas con sombra, cruzar por zonas de paso elevado, evitar as grandes explanadas ao mediodía: pequenas estratexias de supervivencia urbana que non deberían ser necesarias nunha cidade do século XXI.
Un problema que non admite demora
A situación vivida estes días en Ourense non é un episodio illado. É un aviso do que pode converterse na nova normalidade se non se toman medidas. Cada verán trae consigo novos récords de temperatura, e as cidades, tal e como están deseñadas hoxe, non están preparadas para afrontalos.
O calor extremo non só é incómodo: é perigoso. Os golpes de calor, as deshidratacións e as queimaduras no solo son riscos reais que aumentan cada ano. E mentres non se actúe sobre as causas estruturais —o deseño urbano, a falta de vexetación, os materiais construtivos inadecuados—, as alertas laranxas seguirán sendo un parche sobre unha ferida que non deixa de crecer.
Ourense enfróntase a un dilema: seguir sendo unha cidade que se derrete baixo o sol cada verán, ou comezar a transformarse para ofrecer aos seus habitantes un entorno máis habitable. A decisión, como case sempre, está nas mans dos que planifican a cidade. Pero o tempo, como o mercurio dos termómetros, non deixa de subir.
