Ribeira Sacra: o duro informe de Icomos que pon en xaque a súa candidatura á Unesco

A Ribeira Sacra xoga o seu futuro como Patrimonio da Humanidade. O informe do Consello Internacional de Monumentos e Sitios (Icomos), órgano asesor da Unesco, acendeu todas as alarmas. O documento recoñece avances, pero pon en dúbida o corazón mesmo da candidatura: o valor universal excepcional da paisaxe cultural. Non é para menos. A recomendación inicial apunta á “non denominación”. Demasiado tempo de traballo para un veredicto tan amargo.

O territorio da “Paisaxe da Auga”, esa paisaxe modelada por séculos de presenza humana entre viñedos, ríos e mosteiros, terá agora que remar contracorrente. O Conselleiro de Cultura xa admitiu que a situación é complexa. O certo é que o informe de Icomos, filtrado nas últimas horas, deixa unha fotografía de luces e sombras que obriga a unha profunda reflexión sobre como se vendeu esta candidatura fóra das fronteiras galegas.

Un recoñecemento agridoce: o que Icomos si ve

Non todo son malas noticias. O organismo internacional recoñece que o estado de conservación do territorio “é en xeral bo”. Destaca a saúde dos vales fluviais, a calidade da auga e o mantemento das aldeas tradicionais. Un punto a favor que os impulsores da candidatura non queren deixar pasar. Aí está a clave: o traballo de preservación da paisaxe non se discute. Valórase o esforzo por manter viva unha arquitectura popular que noutras zonas de Galicia xa desapareceu baixo o formigón.

Con todo, este recoñecemento non abonda. Icomos considera que os avances realizados ata agora non lograron demostrar de forma suficiente ese plus que esixe a Unesco para incluír un ben na súa selecta lista. A candidatura da Ribeira Sacra, impulsada desde a Xunta e os concellos da zona, terá que achegar máis probas. Difícil tarefa cando o reloxo corre en contra.

O talón de Aquiles: o valor universal excepcional

A principal obxección de Icomos é a que máis doe. O informe cuestiona que se acreditase o valor universal excepcional da paisaxe cultural. Non é un detalle menor. É o argumento central sobre o que se sostiña toda a estratexia. A Ribeira Sacra non é só unha paisaxe bonita; presentouse como un exemplo único de interacción entre o ser humano e a natureza ao longo de dous milenios. Pero Icomos non o ve tan claro.

A pregunta que flota no ambiente é: explicouse mal? Ou realmente o territorio non alcanza os estándares esixidos? A ninguén se lle escapa que a competencia é feroz. Cada ano, decenas de candidaturas de todo o mundo loitan por un oco na lista. E a Unesco, cada vez máis esixente, pide un relato impecable e unha protección xurídica blindada. Neste caso, a “Paisaxe da Auga” non convenceu plenamente aos avaliadores.

A paisaxe da discordia: viñedos, mosteiros e a presión humana

O informe de Icomos tamén pon o foco nas ameazas. Aínda que a conservación xeral é boa, o organismo alerta sobre a presión urbanística e as infraestruturas. Os viñedos en socalcos, ese emblema visual da Ribeira Sacra, son admirados, pero tamén xeran dúbidas sobre a súa sustentabilidade a longo prazo. A proliferación de adegas e construcións vinculadas ao enoturismo, sen unha ordenación clara, podería desvirtuar a paisaxe que se quere protexer.

Cómpre lembrar que non é a primeira vez que unha candidatura galega tropeza con Icomos. A experiencia doutros bens na comunidade autónoma demostra que o camiño é longo e cheo de obstáculos. Pero tamén hai exemplos de remontadas. A clave estará na capacidade da Xunta e os concellos para responder ás obxeccións cun dossier complementario que disipe as dúbidas. O tempo aprema e a decisión final da Unesco está máis preto que nunca.