Ronda de oficio en Galicia: o servizo público na corda bamba

As causas dun abandono anunciado

O sistema de xustiza gratuíta galego atravesa o seu momento máis delicado en décadas. As cifras que manexan os colexios profesionais, froito de proxeccións demográficas internas, debuxan un panorama sombrío que supera a queixa corporativa. Fálase dun goteo imparábel de profesionais que, desencantados cunhas condicións laborais insostíbeis, optan por abandonar a quenda de oficio.

Entre as causas principais repítese un diagnóstico común: os baremos de compensación por caso, que apenas se actualizaron fronte ao incremento da carga burocrática e a crecente complexidade dos asuntos. A isto súmase a precariedade das gardas e a sensación de que a administración non valora axeitadamente o esforzo que supón garantir a defensa dos máis vulnerábeis. Galicia, que historicamente mantivo módulos inferiores aos doutras comunidades autónomas, sente agora o peso insoportábel desa diferenza.

A remuda xeracional esfúmase

Se o problema é grave no presente, as perspectivas de futuro resultan alarmantes. A pirámide de idade do colectivo de avogados da quenda de oficio evidencia unha carencia alarmante de recambio xeracional. Os profesionais máis veteranos, que constitúen o groso do servizo, achégase á idade de xubilación, mentres que as novas fornadas de letrados non atopan os incentivos necesarios para se especializaren nesta rama.

O resultado previsíbel é un baleiro de difícil solución. Os avogados novos, a miúdo lastrados polos custos da súa formación e a necesidade dunha estabilidade económica inmediata, perciben a quenda de oficio como unha opción meramente vocacional, pero economicamente inviábel. Sen un cambio de paradigma que faga atractiva a especialidade, a posibilidade dunha remuda ordenada é unha quimera. A falla de incentivos fiscais e dun recoñecemento profesional específico actúa como un potente desincentivo para as novas xeracións.

A fenda territorial agrávase

O drama da quenda de oficio adquire dimensións críticas no ámbito rural. Nas grandes urbes galegas, a concentración de profesionais permite paliar as baixas, aínda que sexa con dificultades. Porén, nos partidos xudiciais do interior, a situación vólvese límite. A desaparición dun só avogado de oficio nunha comarca pode deixar a milleiros de cidadáns sen acceso a unha defensa letrada na súa contorna, forzando desprazamentos que moitos non poden afrontar.

Esta fenda territorial é un factor que agrava a desigualdade e o despoboamento. A xustiza non pode ser un privilexio para quen reside preto das capitais. A rede de asistencia xurídica gratuíta érguerse como o último dique de contención para garantir a igualdade de dereitos en todo o mapa galego. Perder este servizo nas zonas rurais suporía un golpe definitivo para a cohesión social e territorial da comunidade.

Un alicerce do Estado de Dereito en risco

Máis aló das frías estatísticas e os informes corporativos, o que se está a poñer en xogo é un alicerce fundamental do Estado de Dereito. O dereito á tutela xudicial efectiva, consagrado na Constitución, sostense sobre o labor destes profesionais. Se a rede da xustiza gratuíta rompe, os primeiros prexudicados serán os cidadáns con menos recursos, aqueles que non teñen capacidade económica para custearse un avogado privado.

O sistema de xustiza gratuíta non é un gasto, senón un investimento directo en igualdade e nun sistema xudicial eficiente. Un colapso da quenda de oficio non só ralentizaría de forma inasumíbel a maquinaria xudicial, senón que quebraría a confianza da cidadanía na capacidade do Estado para protexer os seus dereitos fundamentais. A gratuidade do servizo é a garantía de que ninguén quede atrás.