Un teléfono. Un único teléfono intervido por orde xudicial foi suficiente para desmantelar unha trama que implicaba a cinco gardas civís e un avogado. A noticia, adiantada esta semana por varios medios, debería escandalizarnos máis do que o fai. Pero vivimos nunha época na que a indignación ten data de caducidade: hoxe horrorízanos, mañá esquecémolo. Este editorial pretende que, polo menos, nos detenhamos a pensar.
O caso é grave non polo número de implicados —cinco gardas civís e un letrado— senón polo que simboliza. Falamos de servidores públicos encargados de velar pola legalidade que, presuntamente, utilizaron a súa posición para intercambiar información privilexiada a cambio de compensacións económicas. Se se confirma, non estamos ante un erro administrativo, senón ante unha traizón ao sistema que nos protexe a todos.
A Garda Civil non é calquera institución. É un dos piares da seguridade en España, con case dous séculos de historia e unha presenza capilar no rural galego que ningún outro corpo pode igualar. En centos de pobos de Ourense, Lugo ou A Coruña, o posto da Garda Civil é a única referencia do Estado. Cando esa referencia se corrompe, non se rompe unha cadea de mando: rómpese o contrato social.
O detalle de que un único teléfono fose a peza clave tamén merece reflexión. Na era da comunicación cifrada, dos mensaxeiros instantáneos que se autodestruen, segue sendo certo que a causa xudicial máis eficaz é a de sempre: unha escucha telefónica autorizada por un xuíz. A tecnoloxía cambia, pero o método policial clásico segue funcionando. Quen delinque deixa rastro, por moito que crea que as aplicacións o blindan.
Pero máis aló do caso concreto, hai unha pregunta incómoda que debemos facernos en Galicia: Cantas veces normalizamos o favor, o contacto ou a chamada a un coñecido que pode axilizar un trámite? Esa cultura do enchufismo, que ás veces se disfraza de «relacións», é o caldo de cultivo no que medran tramas como esta. Evidentemente, non todos os favores son delito, pero a liña que separa o informal do ilícito é máis fina do que admitimos.
Hai que recoñecer que a institución actuou con dilixencia. A investigación desenvolveuse con sigilo, baixo segredo de sumario, e os implicados terán a oportunidade de defenderse ante un xuíz, con presunción de inocencia, por suposto. Pero tamén hai transparencia institucional e exemplaridade cando se confirman os feitos.
Galicia non é especialmente corrupta nin especialmente limpa. É unha sociedade normal, con luces e sombras. O que distingue a unha comunidade sa dunha enferma non é a ausencia de escándalos, senón a capacidade de reaccionar ante eles. Se este caso serve para depurar responsabilidades, revisar protocolos e enviar unha mensaxe clara —que ninguén, por moi uniformado que estea, está por encima da lei— teremos aprendido algo. Se, pola contra, queda nun titular efémero que esquecemos o fin de semana, teremos desperdiciado a oportunidade.
A confianza pública é un activo fráxil. Custa décadas construíla e segundos destruíla. Os galegos merecemos institucións á altura dese esforzo.
