Guerra aberta entre a RAE e o Cervantes para inaugurar o CILE de Arequipa

Os últimos acontecementos relacionados coa guerra aberta entre a RAE e o Instituto Cervantes xeraron un intenso debate na opinión pública. Analistas e especialistas coinciden en sinalar que nos atopamos ante un punto de inflexión que podería marcar o rumbo dos próximos meses.

Os detalles que emerxeron revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. Arequipa é unha cidade que se ergue sobre o Cinturón de Fogo do Pacífico, a dous mil trecentos metros de altura, un privilexio que se paga con máis dun cento de terremotos ao ano e un clima seco apaciguado pola brisa. A maioría dos séismos, repiten os locais, son tan leves que non se notan, pero acontecen. O que sacudiu o inicio do X Congreso Internacional da Lingua (CILE), en cambio, foi destes evidentes: unha guerra aberta entre o Instituto Cervantes e a Real Academia Española (RAE), as dúas entidades organizadoras do evento máis significativo da lingua española, despois de que o director da primeira atacara verbalmente o da segunda. Isto, claro, aínda ocupa todas as conversas entre académicos e xornalistas neste lugar do mapa. Súrxen preguntas do tipo: ¿cando se iniciaron realmente as hostilidades? ¿Foi en Cádiz ou en Córdoba? ¿E se é unha orde política? ¿Ou será só algo persoal? ¿É un arrouto ou estratexia? Todo iso sobrevoaba a rolda de prensa de inicio do CILE, onde non estaban sobre a mesa tanto os temas do congreso (mestizaxe, intelixencia artificial e linguaxe claro) como a dúbida de se os directores de ambas institucións asinarían a paz ou continuarían a guerra. Antes, ata se facían chistes sobre se todo se resolvería cun duelo baixo o xusticeiro sol arequipeño. E aínda que o sarao foi no interior, houbo moito diso. Todas as dúbidas despexáronse tras o encontro, celebrado no salón da Municipalidad Provincial de Arequipa: a ruptura entre as institucións, ou os directores, que é o mesmo, é total. García Montero e Muñoz Machado sentáronse separados polo alcalde de Arequipa, Víctor Hugo Rivera. Tiñan xestos serios antes de comezar a falar: era esa seriedade que antecede ás grandes citas. Entre o público había moitos académicos: Clara Sánchez, Carme Riera, Juan Luis Cebrián, Soledad Puértolas, Paloma Díaz-Más, Salvador Gutiérrez Ordóñez… Eran tantas as expectativas que os protagonistas só podían decepcionar. Houbo que esperar ao turno de preguntas para que falaran do conflito. ¿Servirá este CILE, un lugar de diálogo, para apaciguar a relación entre as institucións? Primeiro respondeu García Montero: «Pola miña parte, desde o Instituto Cervantes estou interesado en colaborar coas institucións de Arequipa e de Perú para que este congreso saia do mellor xeito posible. As diferenzas, que son moitas, poderémolas conversar moito despois, xa desde España». Muñoz Machado, tamén preguntado, non quixo mollarse en público: «As cuestións que me preguntan non teñen nada que ver co CILE, son accidentes periféricos, de combate. E non teño interese en respondelas nesta rolda de prensa nin ao longo deste congreso». Outra vez García Montero: «Xa haberá tempo para falar non só sobre o director da Real Academia Española, senón sobre o sucesor que están a preparar, que ten moito que ver co comunicado que a RAE fixo a semana pasada». ¿Por que se enfrontan? «Nin idea, nin idea», repetiu Muñoz Machado. As eleccións da RAE deberían ser a finais de 2026. Alguén mencionou a Cebrián como sucesor… Para entender todo isto hai que retroceder uns días. O conflito comezou o xoves, cando Luis García Montero, director do Cervantes, entidade dependente do Ministerio de Exteriores, lanzou a súa ofensiva dicindo que el estaba acostumado a falar na RAE con grandes filólogos e homes da cultura como Fernando Lázaro Carreter, Víctor García de la Concha ou Darío Villanueva e que agora, en cambio, a situación cambiara a peor. «A RAE está