A persistencia do narcotráfico no noroeste peninsular non é un fenómeno novo, senón unha realidade enquistada que se resiste a desaparecer a pesar dos continuos golpes policiais. Mentres as forces de seguridade despregan operacións sofisticadas, a xeografía e, sobre todo, o silencio cómplice de certas comunidades, seguen sendo os mellores aliados dos que operan ao margen da lei. A comarca do O Salnés, en Pontevedra, e a veciña Portugal conforman un territorio onde a cultura da omertá, un código de silencio que protege aos fugitivos, converteuse nun muro case infranqueable para a investigación.
Un catálogo de rostros que non desaparecen
A estratexia de facer públicas as identidades dos delincuentes máis buscados, unha táctica importada de países anglosaxóns como o Reino Unido, deu resultados positivos en moitos casos. A publicación de fotografías, datos persoais e, máis recentemente, retratos xerados por intelixencia artificial, permitiu a captura de varios fugitivos. Con todo, hai nomes que se resisten a ser borrados desas listas. Entre eles figuran persoas vinculadas a causas de gran calado, como Juan Miguel García Santos e Baltasar Vidal Durán, coñecido como Saro. Tamén se segue a pista dun familiar dun histórico capo galego, un primo de Sito Miñanco, cuxa participación nunha descarga de droga aínda se investiga, como reflicten os rexistros realizados en operacións recentes.
Estes casos demostran que, a pesar dos avances tecnolóxicos e da cooperación internacional, o núcleo duro do narcotráfico na zona mantén unha capacidade de resistencia asombrosa. Non se trata só de agocharse, senón de facelo nun entorno que non delata.
O valor do silencio no O Salnés
Por que resulta tan difícil atopar a estes prófugos? A resposta, segundo as análises das forces de seguridade, non reside unicamente na orografía do terreo, coas súas rías e montes, senón nun factor humano: o silencio. Nalgúns enclaves do Salnés, o narcotráfico non é unha actividade alóxena, senón que durante décadas teceu unha rede de lealdades e dependencias económicas. Este caldo de cultivo xera unha atmosfera onde preguntar demasiado ou colaborar coa xustiza pode ter consecuencias sociais e incluso físicas.
A omertá, termo de orixe siciliana, describe perfectamente esta realidade. É un código non escrito que protege aos criminales a cambio de que eles, á súa vez, non perxudiquen a paz aparente do lugar. Os veciños calan, non por medo exclusivamente, senón por unha cultura de non inxerencia que se ha perpetuado durante xeracións. Para un prófugo, atopar un refuxio onde ninguén fale é máis valioso que calquera agocho natural.
Portugal, a retagarda discreta
O outro pilar desta fortaleza é a fronteira con Portugal. A liña porosa que separa ambos os países, cos seus camiños secundarios e aldeas perdidas, foi historicam
ente unha vía de escape e aprovisionamento. A cooperación policial entre as autoridades españolas e portuguesas é constante, pero a inmensidade do territorio e a facilidade para cruzar dun lado a outro sen controis fixos converten a zona nun paraíso para aqueles que queren pasar desapercibidos.
Non é casualidade que moitas das grandes operacións contra o narcotráfico en Galicia teñan unha pista que conduce ao país vecino. Alí, os clanes poden reorganizarse, almacenar mercadoría ou simplemente esperar a que pase a tormenta xudicial. Esta simbiosis transfronteira é un dos maiores desafíos para as brigadas antidroga.
