A muralla medieval de Monforte, asediada pola vexetación e a burocracia

A maleza avanza sen freo sobre os cubos e portóns da muralla medieval de Monforte de Lemos, un conxunto histórico declarado Ben de Interese Cultural que agoniza entre a desidia e os labirintos administrativos. Mentres o perímetro xeral se mantén limpo grazas aos desbrosces rutineiros, as zonas máis fráxiles da fortificación sucumben á forza das raíces e o abandono.

O silencioso asedio da natureza en Terra de Lemos

Ninguén que se achegue hoxe ata os lenzos da antiga fortificación pode pasar por alto o contraste. Por un lado, os accesos principais e o trazado do recinto amurallado mantéñense en aparente bo estado grazas ás rozas periódicas. Cómpre recordar, non obstante, que o mantemento cosmético rara vez evita o deterioro estrutural das partes máis delicadas. É aí, nos cubos e nas portas, onde a paisaxe se torna hostil para a pedra centenaria.

Árbores de considerable porte, hedras, silvas e diversa vexetación rubideira atoparon nos perpiaños o seu hábitat perfecto. As raíces actúan como cuñas implacables, abrindo gretas, levantando a cachotería e acelerando un proceso de destrución que a declaración como Ben de Interese Cultural (BIC) parece incapaz de frear. A normativa protexe o papel e a teoría; a natureza, en cambio, devora a realidade física.

A ninguén se lle escapa a enorme carga histórica deste enclave. Aquelas muros, erguidos inicialmente na época medieval e obxecto de importantes reconstrucións en séculos posteriores, foron testemuñas do florecemento da comarca da Ribeira Sacra. O recinto defensivo abraca as vivendas máis antigas da cidade, o corazón do histórico barrio xudeu, o impoñente complexo monástico —hoxe reconvertido en Parador de Turismo— e a igrexa de San Vicente. A degradación da muralla non é só un problema estético ou de seguranza para os viandantes; supón a erosión da memoria fundacional de Monforte.

Treitos en risco inminente e o peso da historia

Difícil resulta comprender como se chegou a esta situación se se atende ás advertencias periódicas dos expertos e dos colectivos locais. Analizando o estado da fortificación treito a treito, o panorama pasa da preocupación á alarma. Un dos puntos máis críticos ubícase nas inmediacións do que foi un coñecido establecemento hostaleiro da zona, o antigo restaurante O Grelo. Neste lugar erguese un cubo defensivo que presume de máis de cincocentos anos de historia.

A inspección visual desta estrutura xera estupor. O baluarte atópase completamente cuberto por unha densa capa de plantas rubideiras. A manta verde é tan espesa que enmascara a arquitectura militar, dificultando incluso discernir se se trata dunha das torres orixinais da muralla ou dun mero muro de contención das leiras lindeiras. Demasiado tempo ao garete.

A escasos metros deste despropósito patrimonial atópase outra das xoias en perigo, a coñecida popularmente como Torre dos Monxes. O seu estado de conservación presenta carencias significativas. O mesmo patrón de invasión botánica repítese na cara interior da Porta da Alcazaba, un dos accesos históricos da cidade. Os lenzos sofren a presión constante da biomasa que, ao reter humidade, favorece a proliferación de liques e musgos. Estes organismos biodeteriorantes degradan o material pétreo, desfendo lentamente a cal e o granito.