Lugo ante o miraxe demográfico: máis da metade dos seus concellos, no punto de mira da Xunta

Poucas veces un feixe de estatísticas debuxou un horizonte tan sombrío como o que se cerne sobre a provincia de Lugo. Case o 57 % dos seus concellos atópase oficialmente en situación de risco demográfico extremo. A data de caducidade do mapa municipal tal e como o coñecemos hoxe parece estar asinada e o reloxo avanza imparable, marcando o destino de comarcas enteiras.

O borrador da futura Lei de Administración Local que impulsa o Goberno galego non deixa fendedura á interpretación e coloca a fusión de concellos sobre a mesa do debate político e social. Non é un trámite administrativo menor. É a reconfiguración total dunha xeografía marcada historicamente pola atomización local. Demasiado tempo mirando cara a outro lado mentres os pobos se baleiraban sen remedio.

Os catro xinetes do baleiro no medio rural

Conveña recordar cales son os condicionantes exactos que a Administración autonómica estableceu para declarar un municipio nesta delicada situación de alerta. O texto normativo é pura frigidez matemática aplicada ao territorio. Para entrar nesta fatídica categoría de candidatos á integración ou fusión forzosa, un Concello debe conxugar catro desigualdades estruturais de forma simultánea.

En primeiro lugar, o censo oficial do municipio non pode superar a barreira dos 5.000 habitantes no rexistro continuo. A isto engádese un dato demoledor: un crecemento vexetativo brutalmente negativo, establecido nunha taxa superior cando menos ao dez por cento negativo por cada mil habitantes. Terceiro factor de exclusión: a estatística oficial debe reflectir unha perda continuada de empadroados durante o último lustro. Por último, o reparto da poboación no territorio non pode ser máis hostil á supervivencia de servizos básicos, esixíndose unha densidade igual ou inferior a vinte veciños por cada quilómetro cadrado. A combinación destas variables pinta un escenario de asfixia institucional incontestábel.

O peso morto da historia e a atomización

A ninguén lle pasa desapercibido que a provincia lucense arrastra unha débeda histórica coa súa propia configuración territorial e administrativa. A galopante despoboación do interior galego non é un fenómeno nado da coyuntura actual, senón o resultado de décadas, cando non de máis dun século, dun modelo de poboamento absolutamente fragmentado. Fronte á dinámica centralizadora doutras autonomías, aquí a dispersión foi historicamente a tónica xeral.

Non é en absoluto un debate baladí. Diversos estudos académicos levan anos alertando sobre a urxencia de racionalizar o mapa municipal galego para garantir a viabilidade dos servizos públicos. Os expertos en xestión territorial coincidiron de maneira practicamente unánime nunha conclusión que agora recolle o papel: a necesidade imperiosa de fomentar fusións que dean lugar a entidades locais máis robustas, capaces de acadar a cobizada masa crítica dos 5.000 veciños. Só así, argumentan, se poden soster estruturas administrativas modernas e ofrecer atención á cidadanía de calidade sen afogar os caixóns públicos con duplicidades ineficientes. A cifra fala por si soa e os técnicos levan tempo sussurrando o que agora se berra nos despachos oficiais.

De Riobarba a Neira de Xusá: o mapa non é inmutábel

Quen repase os vellos anais da administración territorial entenderá que o mapa actual dista de ser unha verdade inmutábel ou sagrada. Galicia é terra de topónimos que un día foron a referencia política e administrativa de milleiros de persoas e que hoxe apenas sobreviven na memoria das parroquias. Hai unha longa pegada histórica de localidades que perderon a súa autonomía municipal ao longo dos séculos XIX e XX para se adaptaren aos novos tempos.