A rendición de contas é o pilar de calquera democracia local. Con todo, no Concello de Ourense, a máxima autoridade municipal atopou un resquicio legal que lle permite eludir o escrutinio público ao que se somete o resto dos seus compañeiros de corporación. Mentres que 26 ediles depositaron as súas declaracións de bens no portal de transparencia municipal, unha figura clave mantense ao marxe, amparándose nunha normativa pensada para circunstancias excepcionais que pouco teñen que ver coa realidade actual da cidade.
A práctica, que se repite ano tras ano, volveu a xerar debate sobre os límites da lei e a moralidade na xestión pública. Non se trata dunha confusión burocrática nin dun olvido administrativo, senón dunha estratexia calculada que utiliza unha cláusula de seguridade histórica para blindar información que, por defecto, debería ser de acceso público.
Unha lei pensada para tempos de chumbo, non para a opacidade cotidiana
Para entender a polémica, é necesario retroceder aos anos máis duros da violencia terrorista en España. Durante as décadas dos 80 e dos 90, numerosos cargos públicos, especialmente no País Vasco e en Navarra, vivían baixo ameaza constante. Nese contexto, a Lei de Bases do Rexime Local incorporou unha excepción que permitía aos concelleiros e alcaldes que se sentisen en risco depositar a súa declaración de bens na Deputación provincial, no canto de facelo no propio concello. O obxectivo era protexer a súa integridade física e a das súas familias, evitando que datos sensibles caesen nas mans de organizacións criminais.
Hoxe, esa ferramenta de protección converteuse nun mecanismo de opacidade. Mentres que o resto da corporación ourensana, incluíndo membros da oposición e do propio goberno local, cumpre coa transparencia publicando os seus patrimonios na web municipal, o concelleiro acóllese a esta excepción para depositar os seus datos na Deputación. Alí, a información queda fóra do alcance da consulta cidadá directa, perdendo toda a súa utilidade como ferramenta de control democrático.
O club da opacidade queda cun só socio
A situación resulta aínda máis llamativa se se analiza o contexto político. Nun momento no que a transparencia converteuse nunha esixencia social e nun requisito case innegociable para calquera cargo público, o alcalde de Ourense converteuse nunha anomalía dentro da súa propia institución. Dos 27 membros que compoñen a corporación municipal, 26 optaron pola vía da claridade. Só un, o que ocupa o asento da alcaldía, mantén o seu patrimonio baixo chave.
Esta discriminación positiva, ou negativa segundo se mire, plantea interrogantes sobre a igualdade de trato entre os representantes públicos. Por que un alcalde pode acóllerse a unha medida excepcional cando o resto dos seus compañeiros, que teoricamente comparten o mesmo risco potencial, non o fan? A resposta parece estar máis preto da estratexia política que dunha necesidade real de seguridade.
Un debate recorrente que abre grietas na confianza institucional
Non é a primeira vez que esta circunstancia xera controversia na cidade. A decisión do concelleiro de manter o seu patrimonio fóra do alcance do público converteuse nunha tradición veraniega, coincidindo coa publicación anual dos rexistros de bens. Cada ano, a mesma xustificación; cada ano, a mesma excepción. Pero o que podería considerarse unha simple anécdota burocrática convértese nun problema de fondo cando se analiza a mensaxe que lanza á cidadanía.
