Patrimonio fronte a megavatios: o pulso polos ríos Sil e Edrada

Canto vale a paisaxe da Ribeira Sacra? Esa é, no fondo, a pregunta que subxacen ao conflito que comeza a tomar forma arredor do proxecto de almacenamento de enerxía impulsado pola joint venture A Senra Infraestrutura, sociedade creada por Naturgy e Iberdrola para explotar un caudal de 75.000 litros por segundo nos ríos Sil e Edrada, ao seu paso polo concello ourensán de Parada de Sil.

A primeira resposta chegou desde o ámbito académico e xurídico. A Plataforma de Investigadores Ambientais e Doutores en Dereito Público, liderada por un avogado, rexistrou alegacións ante a Confederación Hidrográfica do Miño-Sil nas que pide paralizar tanto a tramitación da concesión como a presentación de alternativas do proxecto.

Un Ben de Interese Cultural no punto de mira

O argumento central da oposición non é meramente ambiental. O colectivo sostén que as obras e as súas infraestruturas asociadas xerarían unha alteración profunda e dificilmente reversible da morfoloxía, a paisaxe e os valores culturais dunha zona coa máxima categoría de protección patrimonial: a Ribeira Sacra ostenta a condición de Ben de Interese Cultural.

Ese recoñecemento, segundo as alegacións, non é un mero trámite decorativo. Calquera procedemento que afecte a un BIC esixe un informe previo da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural da Xunta, con carácter preceptivo e vinculante. O colectivo advirte de que, de saltarse ese requisito, o expediente incorrería en nulidade de pleno dereito.

Do papel á canteira: os retos dun proxecto de grande escala

O caso ilustra unha tensión cada vez máis habitual na transición enerxética. Os sistemas de almacenamento, imprescindibles para equilibrar unha rede dominada por renovables, esixen infraestruturas de grande impacto territorial. E cando esas infraestruturas se plantexan en paisaxes con séculos de intervención humana e un enorme valor identitario, o conflito parece case inevitable.

A alianza entre as duas grandes eléctricas do país para compartir o proxecto revela, ademais, a magnitude da aposta: non se trata dunha operación menor, senón dun investimento estrutural cuxa encaixe xurídico e territorial aínda está por demostrar. Para a plataforma opositora, as incompatibilidades son patrimoniais, ambientais, paisaxísticas e xurídicas á vez; para os promotores, o potencial do caudal do Sil parece xustificar o intento.

A pelota está agora no teitado da Confederación Hidrográfica do Miño-Sil, que deberá decidir como prosigue —ou non— a tramitación. A súa resposta marcará o tono dun debate que, todo apunta, non fará máis que repetirse noutros enclaves protexidos de Galicia a medida que aceleren os proxectos enerxéticos.

O ocorrido en Parada de Sil deixa unha lección clara: o respaldo institucional e a lóxica empresarial non bastan se o territorio e a súa protección legal non acompañan. A Ribeira Sacra xa demostrou a súa capacidade de mobilización noutras batallas; esta podería ser a seguinte.