O mapa do baleiro: Ourense como termómetro da Galicia comercial que se apaga

Cando se fala do pulso comercial das cidades galegas, o foco adoita pórse nas grandes urbes. Pero os datos dispoñibles debuxan unha realidade incómoda: a capital ourensá acumula máis de mil locais en alugueiro, unha cifra que nin sequera sumando os mercados de Vigo e A Coruña —614 e 433 establecementos respectivamente, segundo portais inmobiliarios— alcanza a igualar. E Vigo case triplica en poboación.

Como se interpreta este desequilibrio? Hai polo menos dúas lecturas posibles. A primeira, demográfica: unha cidade con menos habitantes non debería, en teoría, concentrar proporcionalmente máis espazo comercial sen uso. A segunda, estrutural: quizais Ourense construíu no seu día moito máis comercio do que a súa economía podía soster. Ningunha das dúas é tranquilizadora.

As galerías, epicentro do problema

O fenómeno concéntrese nun modelo urbanístico concreto: as galerías comerciais. En Ourense funcionan ata 30 destes centros, e neles contabilízanse uns 660 baixos desocupados, cunha media de 22 espazos baleiros por recinto. É unha proporción que obriga a preguntarse se este formato, tan estendido na cidade, quedou obsoleto ou simplemente perdeu os seus inquilinos naturais.

O problema, non obstante, traspasa eses recintos. En plena rúa, a foto non é mellor: zonas céntricas rexisten peches sucesivos de persianas, e no Casco Vello estímase que nove de cada dez locais están baleiros. Que o barrio histórico —o escaparate por excelencia de calquera urbe— presente esa taxa di moito do reto ao que se enfronta a cidade.

Máis alá da estatística

Detrás dos números hai unha cuestión de modelo de cidade. Un casco histórico co seu comercio practicamente desaparecido perde tránsito, seguridade percibida e atractivo residencial. É un círculo que, sen intervención, tenden a retroalimentarse: menos negocios, menos xente que pasea, menos demanda para abrir novos negocios.

Comparar con outras realidades axuda a dimensionar. Cidades de tamaño medio en toda Europa debaten desde hai anos como reconvertir as súas plantas baixas fronte ao empuxe do comercio electrónico e os grandes eixos periféricos. O caso ourensán, coas súas cifras extremas, podería funcionar como laboratorio de políticas de reactivación: recuperación de cascos, incentivos ao emprendemento local, usos mixtos que combinen vivenda e actividade.

Un aviso para toda Galicia

Que unha provincia enteira teña a súa capital como punto de maior concentración de oferta comercial ociosa é un dato que debería incomodar máis alá do ámbito municipal. Se nas cidades máis poboadas da comunidade a cifra de locais dispoñibles queda moi por debaixo, a conclusión é que o desaxuste ourensán non é unha anécdota senón un síntoma: demasiados inmobles orientados a un comercio que xa non chega.

A conclusión é clara: Ourense ten un problema de cantidade —máis dun milleiro de locais en alugueiro e outros oitocentos en venda— pero tamén de calidade urbana. Devolver vida ás galerías e, sobre todo, ao Casco Vello esixirá algo máis que esperar a que o mercado se corrixa só. As cifras xa están sobre a mesa; o que falta é unha resposta á súa altura.