Un camiño de catro quilómetros pon en xaque a 68 vivendas de Monforte

Canto vale a paisaxe? A pregunta, que parecería propia dun debate filosófico, leva semanas instalándose no día a día de Monforte de Lemos. O motivo: o proxecto dun itinerario peonil duns catro quilómetros que discorre xunto aos regos As Malloadas, Zapardiel e A Penela contempla, segundo a documentación técnica, a expropiación dun número considerable de parcelas. E detrás de cada parcela hai unha casa, un patrimonio construído ao longo de anos, e nalgúns casos unha historia familiar de décadas.

A cifra que acendeu as alarmas é eloquente: 68 veciños figurarían como afectados no expediente, que se atopa en período de exposición pública. Entre os bens sinalados hai, polo menos, tres vivendas de uso residencial. Non se trata dunha franxa marxinal de terreo: algunhas das edificacións incluídas na listaxe son casas unifamiliares de dúas plantas onde os seus propietarios levan toda a vida.

Un convenio entre administracións con efectos moi concretos

O proxecto articúlase mediante un convenio entre o Concello de Monforte e a Confederación Hidrográfica Miño-Sil (CHMS), unha fórmula habitual cando os cauces fluviais —de competencia estatal— se integran en plans de recuperación e acondicionamento municipal. Estes itinerarios fluviais adoitan presentarse como proxectos gañadores: recuperan ribeiras degradadas, xeran espazos de paseo e poñen en valor o patrimonio natural. Pero cando o trazado choca con edificacións existentes, a ecuación complícase.

A exposición pública do expediente é precisamente o momento en que os afectados toman conciencia da súa situación. É o mecanismo de participación previsto pola lei, pero rara vez funciona coa axilidade que os cidadáns esperan: a información técnica é densa, os prazos son breves e a incerteza sobre a valoración futura dos bens expropiados engade angustia á sorpresa.

A oposición esixe transparencia

O PP de Monforte trasladou ao equipo de goberno local unha petición directa: que facilite información aos 68 afectados. A mensaxe de fondo é dobre. Por un lado, reclámese que o concello non deixe os propietarios sós fronte a un expediente administrativo complexo. Por outro, cuestionase que un proxecto destas características avance sen un diálogo previo con quen ven comprometida a súa vivenda.

Non é un fenómeno exclusivo desta cidade. Nos últimos anos, múltiples proxectos de sendas fluviais e corredores peonais en Galicia chocaron con resistencias veciñais cando o trazado afectaba a parcelas privadas. A experiencia acumulada suxire que os proxectos que mellor calan son aqueles que se explican antes de redactarse, non despois de publicarse no boletín correspondente.

O dilema do interese xeral

Ninguén discute que un corredor peonil xunto aos regos poida ser unha mellora para a cidade. O debate é de proporcionalidade: xustifica o interese colectivo sacrificar vivendas concretas cando poderían explorarse alternativas de trazado? A resposta debería nacer dun exercicio de transparencia: listaxes claras de afeccións, valoracións xustas, prazos razoables e, sobre todo, voz para os afectados antes de que as decisións sexan irreversibles.

O expediente segue a súa tramitación e a exposición pública é a ventá legal para alegacións. A bola está agora no teito municipal: afrontar o conflito de fronte, con información e diálogo, ou deixar que a desconfianza medre. O que está en xogo non é só unha senda de catro quilómetros, senón a maneira en que Monforte decide compatibilizar o seu desenvolvemento cos dereitos de quen levan décadas a vivir no lugar.