Contas esixe revisar o deseño da Zona de Baixas Emisións de Santiago para evitar un cumprimento "meramente formal

Consello de Contas advirte que a implantación das Zonas de Baixas Emisións (ZBE) nas grandes cidades galegas acumula un atraso que pode derivar en solucións cosméticas. Nun informe aprobado o 16 de marzo, o órgano fiscalizador constata que, ao 31 de marzo de 2025, só A Coruña e Pontevedra tiñan ZBE operativas, mentres que Santiago, Lugo, Ourense, Ferrol e Vigo seguían sen elas; o informe pon especial foco nas carencias técnicas do proxecto compostelán.

Deficiencias no proxecto compostelán

A fiscalización sinala que a ZBE de Santiago está limitada, por agora, á área peonil do casco histórico e que o deseño non incorpora, segundo os auditores, un mapeo rigoroso dos puntos de maior conxestión. Raxoi xustificou a demora pola insuficiencia de persoal técnico, pero o Consello reprocha que non se identificasen as áreas de maior impacto ambiental nin os fluxos de tráfico nas horas punta. Esa falta de análise pode converter a normativa nunha cortina de fume máis que nunha ferramenta eficaz contra a contaminación.

Na práctica, a proposta municipal mantén sen restricións a rúa Virxe da Cerca e o contorno da Praza de Galicia, dúas arterias que soportan boa parte da mobilidade diaria na cidade. Para as autoridades locais, a protección do patrimonio e o carácter peonil do centro histórico xustifican a limitación xeográfica, pero os técnicos de Contas alertan de que esa circunscrición pode deixar fóra zonas onde se concentra a contaminación e o tráfico de paso.

«Os concellos que non dispoñan de ZBE deberían iniciar a súa tramitación», recolle o informe, que insiste en acelerar os pasos para o seu establecemento cando xa estea iniciada a tramitación.

Convén lembrar que o Goberno compostelán modificou en novembro a ordenanza de circulación para reservarse a posibilidade de pechar completamente o acceso en episodios de contaminación. Segundo a versión municipal, abonda con activar esas restricións en días concretos, e os residentes e repartidores conservarían acceso agás en episodios extremos. Para o Consello, con todo, as medidas puntuais non substitúen un deseño integral que contemple restrición, control e medición continuos.

Antecedentes legais e panorama en Galicia

A Lei de Cambio Climático e Transición Enerxética fixou a obrigación de implantar ZBE antes de 2023, un obxectivo que só lograron, polo menos a marzo de 2025, dous dos sete municipios de máis de 50.000 habitantes examinados polo informe. Os sete concellos fiscalizados son A Coruña, Ferrol, Lugo, Ourense, Pontevedra, Santiago e Vigo, e a auditoría apunta a dificultades comúns: falta de recursos humanos especializados, complexidade técnica dos proxectos e carencias na planificación.

A situación non é allea á xeografía e ao urbanismo galegos. Cidades como Santiago, cun casco histórico declarado Patrimonio da Humanidade, presentan o dilema clásico: rúas estreitas e unha presión turística crecente por unha banda; a necesidade de reducir emisións e mellorar a calidade do aire por outra. Noutras urbes, a implantación temperá das medidas veu acompañada de investimentos en control por cámaras e en sistemas de medición, elementos que aínda faltan en varios expedientes municipais.