Hai lugares cuxos usos cambian tanto que parecen contar unha historia de redención. A antiga factoría baleeira que a familia Massó levantou en Cangas é un deles. Décadas despois de que cesase a actividade da que dependía boa parte da economía local do Morrazo, ese mesmo paisaxe industrial prepara unha transformación simbolicamente potente: acollerá a segunda unidade de coidado intensivo de fauna mariña de Galicia.
O proxecto impúlsano dúas entidades con experiencia contrastada na materia: a Coordinadora para o Estudo dos Mamíferos Mariños (Cemma) e a asociación Mar da Pedra. O obxectivo declarado é crear unha instalación de apoio á existente en Nigrán, adicada á recuperación de cetáceos que aparecen varados ou debilitados nas costas galegas.
Unha rede cun só punto crítico
A aposta por unha segunda UCI responde a unha debilidade estrutural evidente: cando toda a capacidade de atención a cetáceos se concentra nun único emprazamento, calquera incidencia —unha emerxencia simultánea, unha avería, un episodio de varamentos múltiples— deixa o sistema sen marxe de manobra. Contar cunha instalación de respaldo na ría de Pontevedra permite distribuír a carga e achegar os recursos ao lugar do rescate, algo determinante cando cada hora de traslado pesa na supervivencia do animal.
No é un detalle menor nunha comunidade cuyo litoral rexistra con regularidade varamentos de golfiños, caldeiróns e, ocasionalmente, baleas. A coordinación entre administracións, voluntariado e entidades científicas funciona, pero a infraestrutura dispoñible quedara curta fronte á demanda potencial.
O valor simbólico do emprazamento
Máis alá da loxística, a elección do enclave ten unha lectura case literaria que os propios impulsores do proxecto non quixeron agochar: converter en lugar de curación o que foi escenario de explotación. Onde se procesaban cetáceos capturados, traballarase agora para devolvelos ao mar. Ese contraste entre o pasado industrial e o presente conservacionista convierte a iniciativa en algo máis que unha dotación asistencial: é unha declaración sobre como evolucionou a relación de Galicia co seu mar.
Punta Balea conserva ademais as vantaxes propias dun antigo emprazamento portuario: acceso directo á auga, infraestruturas xa consolidadas e unha paisaxe recoñecible para os veciños de Cangas, que ven así recuperar un uso para un patrimonio industrial en risco de degradación.
Cara a unha rede galega de atención á fauna mariña?
A pregunta que abre esta decisión é se o modelo se consolidará como unha rede territorial completa. Unha instalación en Nigrán e outra no Morrazo cubren un eixe importante da costa occidental, pero a galega é unha das costas máis extensas e complexas de Europa. Se a experiencia desta segunda UCI funciona, ten lóxica pensar en esquemas similares para outras zonas, especialmente na Costa da Morte ou na costa norte, onde as distancias aos puntos de atención actuais son maiores.
O proxecto confirma, en calquera caso, unha tendencia de fondo: a conservación mariña deixou de ser un asunto marxinal para convertirse en política pública e en obxecto de colaboración estable entre entidades científicas e administración. Que sexa unha antiga baleeira o escenario dese salto é unha coincidencia que poucos imaxinarían hai medio século, e quizais precisamente por iso, a máis elocuente.
Galicia pecha así un círculo coa súa propia historia: do mar como recurso que se esgota ao mar como patrimonio que se repara. A UCI de Punta Balea terá, se todo avanza como está previsto, a función técnica de salvar cetáceos. Pero o seu significado vai bastante máis alá: lembra que os usos do territorio non son eternos e que incluso os lugares co pasado máis duro poden reinventarse ao servizo do contrario do que foron.
