O castro lucense que foi lavadoiro público: atopan a longhouse máis antiga do noroeste

A rutina diaria das mulleres de varias parroquias lucenses escondía, sen que elas o souperan, un testemuño directo da Prehistoria. No límite entre San Xoán de Pena e San Pedro de Santa Comba, a escasos quilómetros ao sur do casco urbano de Lugo e moi preto do núcleo de Nadela, os veciños levaron décadas aproveitando os restos dun antigo poboado para unha función moito máis prosaica: fregar a roupa. Unha nova investigación acaba de revelar que aquelas pedras que retiñan a auga non eran outra cousa ca a casa comunal máis antiga de toda a Península.

O paradoxo de usar o Bronce para fregar a roupa

Poucas veces a historia e a vida cotiá se entrelazan dunha forma tan curiosa e vibrante. O lugar responde ao nome de Castro da Casilla. Durante xeracións, as familias desta zona rural da provincia lucense non repararon no inmenso valor arqueolóxico que pisaban a diario. A súa fama na comarca debíase a unha cualidade puramente utilitaria. As estruturas afundidas daquel vello castro acumulaban grandes charcos de auga de chuvia. A xente do campo, sempre práctica, viu alí o lavadoiro perfecto.

A ninguén se lle escapa a tremenda ironía desta situación. O que no seu día foi un espazo fundamental para a comunidade da Idade do Bronce, volveu cumprir séculos despois exactamente a mesma función social. Un punto de encontro, de auga e de charla feminina, sobre alicerces que xa eran vellos cando o Imperio Romano aínda non existía. O tempo dá moitas voltas e ás veces utiliza o mesmo escenario.

O peso da Idade do Bronce na arquitectura galega

O verdadeiro alcance do achado saíu á luz grazas a unha investigación detallada que logrou poñer en valor o que o paso do tempo e a maleza tragarán. O estudo revela algo que altera os mapas arqueolóxicos de toda a comunidade. Os restos achados xunto ás antigas estruturas defensivas do castro pertencen a unha longhouse. Atopámonos ante unha casa comunal alongada, típica dos asentamentos da época castrexa e de épocas precedentes.

O dato fala por si só. A datación dos materiais apunta directamente á Idade do Bronce Inicial. Isto significa que nos atopamos ante a edificación deste tipo máis antiga de todo o noroeste peninsular. Unha afirmación de tremenda magnitude. Abonda con mirar ao noso arredor para entender a importancia do descubrimento. Estamos a falar dos albores da construción colectiva nunha terra onde a pedra sempre foi a máxima expresión da identidade. Un referente monumental nas orixes da arquitectura de toda a cornixa cantábrica.

A memoria oral dos pobos como ferramenta científica

Dificilmente este descubrimento tería chegado aos despachos dos expertos sen o labor de observación da xente do lugar. Detrás desta historia late o afán dun xove veciño de San Xoán de Pena, actualmente auxiliar de arqueoloxía. A súa inquedanza polas raíces prehistóricas da súa contorna levouno a recompilar os testemuños dos máis anciáns. Foi el quen recolleu a memoria daquel antigo lavadoiro, lembrando como as vellas estruturas de terra e pedra servían para lavar a roupa de moitas familias da zona.

Quen pensa que a arqueoloxía é só cavar con pico e pa equivócase profundamente. A ciencia moderna nace moitas veces dunha conversa na porta dunha casa rural, escoitando ás persoas maiores. Este xove investigador comprendeu que detrás da anécdota da auga estancada había un segredo enterrado. A súa insistencia por rexistrar os terreos privados, dialogando cos donos das fincas onde se asenta o castro, resultou ser o primeiro paso para desenmascarar todo un tesouro nacional.