O viacrucis urbanístico de O Grove: do «decreto Cuíña» ao PXOM de 2026

Vinte e catro anos. Ese é o tempo que o municipio pontevedrés de O Grove leva inmerso nun labirinto urbanístico do que agora, quizais, vexa a saída. O Goberno local confía en que o novo Plan Xeral de Ordenación Municipal (PXOM) reciba o visto e prace definitivo da Dirección Xeral de Urbanismo antes de que remate o presente mandato, segundo adiantou La Voz de Galicia. Non é un trámite menor. Detrás hai décadas de xestións, normas caducadas e unha sensación de provisionalidade que marcou o desenvolvemento do municipio arousán.

A historia deste despropósito arrinca nos anos noventa, cando o chamado «decreto Cuíña» intentou poñer orde no caos urbanístico galego. Aquela norma, impulsada polo entón conselleiro de Política Territorial, pretendía dar cobertura legal a miles de vivendas construídas sen licenza. Para O Grove, con todo, foi o principio dun problema que se cronificou. O municipio nunca chegou a dispor dun planeamento propio adaptado á lexislación autonómica, e desde entón navegou á deriva entre parches legais e plans parciais.

Un labirinto de 24 anos

Cómpre lembrar que O Grove non partía de cero. En 2002, o Concello iniciou os trámites para redactar o seu primeiro PXOM. Aquel proxecto naufragou. Despois veu outro intento en 2008, que tampouco chegou a bo porto. O terceiro, xa en 2015, estrelouse contra os informes desfavorables da Xunta. E así, sucesivamente, ata o actual, que o goberno local presentou en 2023 e que agora agarda a aprobación definitiva.

Demasiado tempo. A cifra fala por si soa: 24 anos de xestións, de idas e voltas, de informes técnicos que se acumulan nos caixóns. Durante todo este período, o municipio funcionou cunhas normas urbanísticas transitorias que, segundo os expertos, xeran inseguridade xurídica tanto para os veciños como para os promotores. Non é menor o dato de que moitas vivendas construídas nestas dúas décadas carecen da cobertura legal que outorga un plan xeral.

O peso do «decreto Cuíña»

Para entender o calellón sen saída no que se atopa O Grove, hai que remontarse a 1997. Aquel ano, a Xunta aprobou o decreto 28/1997, coñecido popularmente como «decreto Cuíña», que permitía legalizar vivendas unifamiliares en solo rústico. A medida, pensada para resolver un problema puntual, converteuse nunha lousa para moitos concellos galegos, que viron como se multiplicaban as construcións sen un planeamento ordenado.

O Grove foi un dos municipios máis afectados. A presión urbanística, impulsada polo turismo e a demanda de segundas residencias, chocou coa falta dun plan xeral que definise que se podía construír e onde. O resultado: un crecemento desordenado que agora, coa redacción do novo PXOM, se intenta corrixir. Aí está a clave do conflito: como encaixar as vivendas xa existentes dentro dun modelo de desenvolvemento sostible.

O novo PXOM, a última esperanza

O documento que o Concello remitiu á Dirección Xeral de Urbanismo pretende, segundo fontes municipais, poñer orde dunha vez por todas. O plan contempla a clasificación do solo, a delimitación dos núcleos rurais e a protección dos espazos naturais, especialmente os que bordean a ría de Arousa. Tamén establece as condicións para novas edificacións, co obxectivo de frear a especulación e preservar a paisaxe.