Un turista paga cen euros por pasar unha noite nun apartamento no centro histórico de Santiago, mentres que un veciño non consegue alugar un piso por menos de oitocentos euros ao mes. Esta ecuación, repetida en varias cidades galegas, está baleirando os centros históricos de quen lles dá vida. O turismo non é o inimigo, senón o modelo turístico que construímos.
As colas de dúas horas para entrar na catedral de Santiago, os apartamentos turísticos que triplican o prezo dos alugueres, as praias das Catedrais desbordadas a pesar do sistema de reservas, a conversión de Cambads nun escenario de narcoturismo: todo son síntomas da mesma enfermidade. Galicia apostou por un modelo turístico de alto volume e baixa regulación que destrúe precisamente aquilo que o fai atractivo. Prometemos aos visitantes un paraíso verde e tranquilo, pero lles ofrecemos un parque de atraccións saturado onde ninguén pode vivir en paz.
O caso do centro histórico de Santiago é o máis visible, pero non o único. En Baiona, Cangas, Sanxenxo e Combarro repítese o mesmo patrón: o casco antigo énchese de apartamentos turísticos e o comercio local desaparece. Non hai panadaría, farmacia nin ferretería, só heladerías, tendas de recordos e bares de tapas. Cando termina o verán, o centro convértese nun decorado fantasma. Os veciños que quedan —cada vez menos— sobreviven nun entorno deseñado para os visitantes, non para os residentes.
A solución consiste en establecer límites concretos. En primeiro lugar, é necesario fixar un límite real ao número de apartamentos turísticos nos centros históricos. Non basta con outorgar licenzas e cobrar o imposto turístico; hai que establecer unha porcentaxe máxima de vivendas dedicadas a uso turístico por manzana ou barrio. Cidades como Lisboa ou Barcelona comezaron a facelo con resultados medibles, pero Galicia aínda non se atreve.
Segundo, redirixir a presión. O problema das Catedrais non se resolve con máis reservas; resólvese desconcentrando. Galicia ten miles de quilómetros de costa espectacular que reciben unha fracción do turismo. A Xunta debería investir en promocionar destinos alternativos —as praias da Mariña oriental, a costa de Muxía, as rías de Ortigueira— coa mesma intensidade coa que vende o Camiño. Repartir visitantes non é restar ingresos; é amplialos.
Terceiro, protexer o comercio local. Os aluguéis comerciais nas zonas turísticas deben ter límites de subida ou incentivos fiscais para negocios que sirvan ao barrio. Unha rúa sen panadaría non é un casco histórico; é un museo. E os museos, por definición, non teñen veciños.
Cuarto, regular a oferta de experiencias. A prohibición da ‘ruta do narcó’ en Cambados é un acerto tardío. Pero non basta con prohibir o groso; hai que promover o valioso. A cultura do viño, a arquitectura tradicional, a gastronomía auténtica, a literatura, a música: hai mil formas de contar Galicia que non requiren converter a dor en espectáculo.
O turismo xerou en Galicia máis de 5.000 millóns de euros o ano pasado. É un sector estratéxico, e ninguén propón espantar visitantes. Pero un modelo que destrúe os seus propios recursos —o casco histórico, a costa, a identidade— é un modelo que se devora a si mesmo. As cidades vivas non son decorados para Instagram. Son lugares onde a xente dorme, compra pan, cría fillos e envexe. Se o turismo impide iso, o turismo fracasou.
Galicia non necesita menos turistas. Necesita un modelo que permita seguir sendo Galicia cando os turistas se van.
