Ourense é a cidade máis quente de Galicia no verán e a máis fría no inverno. Mentres as termas ferveñen a 82 graos e o turismo termal crece ano tras ano, o casco histórico desprácese a pedazos, o transporte urbano desapareceu e os incendios forestais rodean a cidade. A capital ourensá, que debería vivir o mellor momento da súa historia, agoniza entre a indiferencia institucional e o abandono planificado.
O caso do transporte urbano é sintomático. A TCGal, concesionaria do servizo de autobús urbano, deixou a cidade sen transporte durante semanas. Miles de residentes, especialmente os veciños dos barrios periféricos e as persoas maiores, quedaron sen o seu único medio de transporte público. A resposta institucional foi o silencio, un silencio que di todo o que hai que dicir sobre a prioridade real que ten Ourense na axenda da Xunta e da Deputación.
Se o transporte é a emerxencia diaria, o casco histórico é a tragedia a cámara lenta. O centro de Ourense conta cun dos conxuntos monumentais máis ricos de Galicia: catedral románica, praza Maior, claustros, pontes romanas, rúas medievais. Pero camiñar polas súas rúas é percorrer un museo en ruínas: edificios con tapias, comercios pechados, fachadas con humidades que ninguén repara. A sinalización turística, cando existe, é decepcionante: carteis oxidados, mapas ilegibles, rutas mal marcadas. Un visitante que chega a Ourense coa intención de descubrir a cidade recibe o mensaxe de que non é benvenido.
Aquí vale a pena mirar a Oporto. A cidade portuguesa, a dúas horas en tren de Ourense, converteu o seu casco histórico —tamén degradado hai dúas décadas— nun motor económico que xera miles de empregos e millóns de euros. ¿Como o fixo? Con investimento público sostido, con planos de rehabilitación que combinan público e privado, con unha sinalización impecable e, sobre todo, con vontade política. Oporto non agardou a que o mercado arranxara o centro histórico. Interveio, regulou e promocionou. Ourense fai exactamente o contrario: mira cara ao outro lado mentres o centro despoboa.
Os incendios xunto ás vías son a metáfora perfecta. Doce fogos simultáneos xunto á infraestrutura ferroviaria poñeron en risco o servizo. Non é casualidade: é consecuencia dun monte abandonado, sen xestión forestal nin prevención. Cando o monte arde xunto ás vías, o que arde é a falta de planificación.
O argumento recorrente é que Ourense é pobre e a despoboación o explica todo. Falso. Ourense non é pobre: está empobrecida por decisión. Ten recursos termais que en calquera país centroeuropeo serían unha industria millonaria, un patrimonio monumental envidiábel, viñedos premiados e unha universidade. O que non ten é un proxecto político que poña eses recursos en valor. A despoboación non é desculpa para o abandono; é a súa consecuencia. Se non hai transporte, se o centro cae e o tren para, ¿quen quere vivir en Ourense?
Ourense non necesita caridade. Necesita que o traten como o que é: a capital dunha provincia enteira, coa dignidade e os recursos que ese título implica. Mentres o abandono siga sendo a política oficial, o termalismo será a única cousa quente nunha cidade que se refrixa día a día.
Se Oporto o fixo, Ourense tamén pode. O que falta non é modelo. O que falta é vontade.
