Catro pupitres, unha vila enteira: o mapa escolar de Ourense redrawébese

Cando en setembro se cumpren os rituais de sempre —mochilas novas, libros forrados, fotos á porta de casa— hai un detalle que xa non é tan habitual: os pupitres baleiros. En boa parte da provincia de Ourense, a fotografía do primeiro día de clase mostra algo cada vez máis común na Galicia rural: grupos diminutos, aulas onde a ratio que marca a normativa é unha meta afastada e centros que sobreviven con matrículas dunha soa cifra.

A demografía entra na aula antes que os alumnos

O descenso da natalidade non é un fenómeno repentino: leva anos manifestándose primeiro nos paritorios, despois nas gardarías e finalmente nos colexios. Ourense, unha das provincias máis envellecidas de Europa, é o espello onde antes se reflicte esta tendencia. O que ocorre hoxe en Educación Infantil dun concelho do interior é un adiantamento do que sucederá mañá en niveis superiores e, co tempo, nas cidades.

De feito, mesmo no medio urbano a situación non pasa desapercibida. As ratios oficiais de vinte alumnos por aula en Infantil aplícanse con normalidade, pero quen traballa no sistema sabe que nuns anos cubrir esas prazas converterase nun auténtico desafío. A pregunta que flota sobre cada inicio de curso non é só cantos nenos entran este ano, senón cantos entrarán dentro dunha década.

Un curso que comeza, malia todo

Máis aló do dato demográfico, hai outra lectura posible: a escola pequena segue viva. Centros como o CEIP Plurilingüe de Vilar de Barrio ou o de Os Blancos abriran as súas portas con grupos que non chegan á trintena en total, e con aulas que acollen a catro alumnos. Non obstante, os pasaresen encheron de vida na primeira xornada, entre risas, presentacións e os reaxustes propios de calquera inicio de curso.

A convivencia en grupos tan reducidos ten as súas particularidades: a relación entre docente e alumno vólvese máis próxima, a aprendizaxe case individualizada e as idades tenden a mesturarse. Pero tamén pon interrogantes sobre a socialización, sobre a equidade de oportunidades fronte aos grandes centros urbanos e sobre o custo por alumno que a administración está disposta a asumir para non pechar a única escola dun concello.

Cantos cursos máis resistirán as escolas do rural?

Manter aberto un colexio con catro nenos por aula é unha decisión de política pública tanto como educativa: é o que permite que familias novas poidan quedarse (ou volver) á aldea. Cada peche non só baleira un edificio; acelera o esvazamento do territorio enteiro, porque sen escola hai pouco motivo para instalarse ou permanecer.

Polo iso, a imaxe deses catro pupitres ocupados en Os Blancos debería lerse en clave dobre. É, á vez, unha boa nova —a rutina escolar continúa, os nenos soñan, como calquera neno, con ser superheroes— e un aviso sobre o calendario demográfico que corre en contra do rural galego. A volta ao colexio, en Ourense, xa non é só unha nova de setembro: é un termómetro do futuro de toda unha provincia.

Con información de medios galegos