Durante décadas, Galicia vendéronse ao mundo como a terra da chuvia. O verde eterno, os ríos caudalosos, a humidade que impregna cada pedra. Ese relato, tan arraigado como falso, está desmoronándose a unha velocidade que debería alarmarnos. Este verán, 42 concellos de Lugo están en prealerta por sequía. En Covelo cortan a auga pola noite e impoñen un límite de 200 litros por persoa. En Ourense, o campo entra na estación seca sen reservas. O mito da auga infinita chocou coa realidade.
A paradoxa é brutal. Galicia é unha das comunidades con maior precipitación media de España. Os seus embalses garantiron historicamente o subministro hidroeléctrico para media península. Pero a xestión do recurso hídrico está ancorada no século XX, cando chovia con regularidade e o consumo era unha fracción do actual. As infraestruturas de transporte e distribución perden entre un 20 e un 30% da auga tratada en moitas redes municipais. Non é sequía: é ineficiencia estrutural disfrazada de sequía.
O caso de Covelo é sintomático. Cortar a auga nocturna e limitar o consumo a 200 litros por persoa non é unha medida de emerxencia puntual. É a confirmación de que o modelo de xestión municipal da auga tocou fondo. Moitos concellos galegos herdaron redes construídas hai corenta ou cincuenta anos, sen planificación de reposición nin investimento sostido. Cando chegan dous veráns secos seguidos, o sistema colapsa. E sempre paga o cidadán, nunca a administración que deixou pudrir as tuberías.
Pero hai un factor máis profundo que as tubaxes rotas: o cambio do modelo productivo do rural. A expansión do regadío, o aumento do turismo residencial en zonas sen infraestrutura e a concentración poboacional na franxa atlántica teñen tensionado un sistema deseñado para unha poboación dispersa e un consumo agrícola modesto. Mentres Ourense se despoboia e os seus campos se secan, a costa galega consume auga como se vivíramos nun país nórdico: piscinas, campos de golf, urbanizacións con xardíns que requiren rega constante nun clima mediterráneo de facto.
A solución non é só construír máis encoros. Esa resposta, recurrente en cada crise, é a do xestor que confía no formigón o que debería resolver con planificación. Fai falta unha estratexia integral que empece por reducir as perdas nas redes de distribución, fixar prezos da auga que refliban o seu custo real e desincentiven o despilfarro, e conectar a xestión hídrica coa ordenación do territorio. Non se pode seguir aprobando urbanizacións en zonas sen garantía de subministro.
A lei forestal abandonada que agora provoca incendios devastadores é a outra cara da mesma moeda. Un monte xestionado —con subcobertura limpa, cortalumes verdes e repoblación con especies autóctonas— retén máis auga, recarga os acuíferos e reduce a escorrentía. Un monte abandonado, cuberto de eucalipto e mato seco, fai exactamente o contrario: queima o solo, impermeabiliza a terra e acelera a perda do recurso que logo nos falta no verán.
Galicia non está quedando sen auga porque deixou de chover. Está quedando sen auga porque construímos un modelo de desenvolvemento que a malgasta, unhas infraestruturas que a perden e unha política forestal que a destrúe. A prealerta en 42 concellos non é o principio dun verán difícil. É o aviso final de que o verde de Galicia ten os días contados se non cambiamos de raíz a forma de xestionar o recurso que o sustenta.
A auga non é un mito. É un recurso finito que se esgota cando ninguén o coida.
