viernes, 20 de noviembre de 2026 | Galicia, España
ÚLTIMA HORA 18 de novembro: a data que reflicte a pluralidade galega
Galego Castelán

O mar que queda e o interior que se baleira: dúas Galicias

O mar que queda e o interior que se baleira: dúas Galicias

O mar que queda e o interior que se baleira: dúas Galicias

Cada mes de novembro, Galicia ofrece dúas imaxes contradictorias que resumen mellor que calquera radiografía o estado real da comunidade. Na fachada atlántica, os portos seguen xerando actividade, a costa consolida o seu peso económico e demográfico, e a vida acúmase nun corredor que vai de Vigo a A Coruña pasando por Santiago. No interior, en cambio, os pobos apáganse coa lentitude de quen xa non espera nada: casas pechadas, bosques sen gardar e unha idade media que avanza sen que ninguén poida frenala. Este artigo pretende analizar esa dualidade, porque me parece que boa parte dos debates públicos galegos —os incendios, as renovables, a lingua, as infraestruturas— só se entenden se se parte dela.

A litoralización dunha comunidade

A tendencia de fondo é coñecida pero convén nomeala sen rodeos: Galicia está litoralizándose. A poboación, a actividade e a esperanza concéntranse cada vez máis no eixo atlántico, mentres o interior rural convértese nun territorio de residencia residual, habitado sobre todo por persoas maiores e por aqueles que regresan temporalmente. Non fai falta estatística para comprobalo; basta con percorrer calquera comarca de Ourense profunda ou das terras de Lugo un domingo de novembro e contar as ciminhas que echan fume.

Esta dinámica non é exclusivamente galega, pero en Galicia adquire unha intensidade particular por unha razón estrutural: o país organizouse historicamen­te ao redor do mar e da emigración. Cando o mar deixou de dar para vivir a familias enteiras e a emigración deixou de ser a válvula de escape, a Galicia interior perdeu simultaneamente os seus dous modos de subsistencia. O resultado é un territorio que xa non produce o que producía e que aínda non atopou que producir no século XXI.

A miña opinión, e dilla con claridade, é que boa parte do discurso político galego segue actuando como se ese baleiramento fose reversible con incentivos fiscais ou algunha que outra residencia para maiores. Paréceme unha lectura superficial. O despoboamento do rural galego non é un problema de oferta de servizos; é un problema de proxecto colectivo. Mentres non exista unha razón sólida —un traballo cualificado, un porvir recoñecíbel— para que unha moza quede en A Fonsagrada en lugar de irse a Vigo ou a Madrid, os papeis e as subvencións serán auga sobre pedra.

Incendios e renovables: o mesmo territorio, dúas presións

O outono húmido que adoita pechar o ano galego apaga os incendios, pero non apaga a pregunta que estes deixan cada verán: ¿que facemos cun monte que xa ninguén coida? Aquí está, ao meu xuízo, unha das claves mal resoltas do país. O monte galego deixou de ser espazo productivo xestionado por comunidades e converteuse, en enorme medida, nun bosque de propiedade fragmentada, a miúdo descoñecida incluso para os seus donos, cuberto de especies de crecemento rápido que arden con facilidade e que ninguén colle con criterio.

O debate das enerxías renovables sobrepuxou a este problema e o agravou na percepción pública. Parques eólicos e fotovoltaicos que buscan solo nas precisamente as comarcas máis despobladas xeran unha tensión lexítima: os concellos que menos se beneficiaron do modelo económico galego son os chamados agora a albergar a infraestrutura enerxética dos que máis se beneficiaron. Non é, como ás veces se caricaturiza, un choque entre o progreso e o caciquismo rural. É, máis ben, unha negociación pendente sobre que recibe o monte a cambio do que dá.

Le tamén: Galicia na encrucillada: o país que se baleira mentres se reinventa

Creo que aí existe unha oportunidade real, pero esixe dar a volta ao enfoque. Se as renovábeis se implantan en Galicia como simple ocupación de solo —unha torre, un panel, un peaxe simbólico— reproducirán a lóxica extractiva que xa baleirou o campo. Se, en cambio, se articulan como proxecto de territorio, con emprego localizado, xestión forestal asociada e beneficio comunitario verificable, poderían converterse na razón económica que hoxe falta para sostener o interior. A diferenza entre ambas posibilidades non a decidirá a tecnoloxía senón a política.

A lingua como síntoma, non como causa

Calquera análise honesta sobre Galicia non pode esquivar o estado do galego, e convén tratalo sen a nostalgia do que cre que basta con cantar en galego para que a lingua viva. A sociedade galega é hoxe funcionalmente bilingüe nun sentido desigual: o galego segue sendo lingua de arraigo, de familia e de territorio, mentres o castelán domina os espazos de poder económico, mediático e, cada vez máis, os da vida urbana cotiá. A litoralización que describía antes e o desprazamento lingüístico non son dous fenómenos separados: son o mesmo fenómeno visto dende dous ángulos. Onde se concentra a poboación, concéntrase tamén a presión do castelán.

A miña valoración é que o debate público sobre a lingua está demasiado centrado no símbolo —a escola, os rótulos, os actos institucionais— e demasiado pouco no hábito. Unha lingua non morre por falta de protección legal; morre por falta de uso natural nos lugares onde se decide o futuro: a universidade, a empresa, a tecnoloxía, a cidade. Galicia ten unha xeración de creadores, de músicos, de comunicadores dixitais que fan galego sen complexo e con talento. Ese é o terreo onde a lingua se gaña ou se perde, moito máis que en calquera decreto.

Conclusión: un país con unha data límite imprecisa

Remato cunha idea incómoda. Galicia non ten un problema de identidade; téñoo resolto e ben resolto. Ten un problema de viabilidade territorial, e ese sí que ten algo de conta atrás: cada ano que pasa sen reverter o baleiramento do interior fai máis difícil a reversión, porque o despoboamento non é lineal senón acumulativo. Os servizos retíranse, e con eles a última razón para quedar, e con eles o último habitante en idade de fundar familia.

A semana que analizamos, como case todas, transcorre entre titulares de promesas industriais na costa e silencio orzamentario na serra. A miña aposta editorial é que o futuro de Galicia xogaráse menos nos grandes anuncios de investimento e máis nunha pregunta sinxela e difícil: ¿qué ofrece este país a quen nace nunha aldea da Galicia interior para que esa vida lle pareza un futuro e non unha espera? Mentres esa pregunta non atope resposta, seguiremos sendo dúas Galicias: unha que funciona e outra que resiste.

Compartir esta nova

R

Redacción Galicia Universal

La redacción de Galicia Universal elabora los contenidos del medio con herramientas de automatización bajo supervisión y responsabilidad editorial. Cómo trabajamos: /politica-editorial/

🇪🇸 Castellano