A cruel ruleta da información durante os grandes desastres

Un pseudodocumento devolveu ao fío da esperanza a unha familia galega antes de afundila de novo

Os grandes sismos non só derruban edificios. Tamén desmoronan os mecanismos máis elementais de verificación informativa, creando un baleiro que a desinformación —intencionada ou froito do pánico colectivo— rechea cunha velocidade difícil de frear. A familia mariñesa desaparecida baixo os entullos do terremoto que asolou a rexión venezolana de La Guaira sufriu nas súas propias carnes esta dinámica devastadora: primeiro a angustia de non saber, despois o alivio efémero dun suposto rescate e, finalmente, o desprome emocional de comprobar que todo era falso.

O calvario de quen esperan a miles de quilómetros

Cando un sismo de gran magnitude sacode unha zona habitada, as primeiras horas resultan críticas en todos os frentes. Os equipos de rescate loitan contra o reloxo para localizar superviventes entre os entullos, mentres que ao outro lado do océano, os familiares directa ou indirectamente afectados aferranse a calquera cable, calquera mensaxe, calquera difusión que lles devolva a esperanza. É precisamente nese intervalo de incerteza onde circulan os bulos máis prexudiciais: documentos apócrifos, listas de supostos localizados que ninguén verificou e mensaxes encadeados que se multiplican por redes sociais sen control ningún.

Nesta ocasión, un familiar do núcleo desaparecido —residente nos Estados Unidos e dedicado á medicina— recibiu a través de canles informais un escrito que aseguraba que as catro persoas orixinarias de Marín foran atopadas con vida. O revulsivo de ledicia durou o que tardou en confirmarse a falsidade do documento. A diferenza horaria entre a costa leste norteamericana e Galicia prolongou a agonía durante toda unha madrugada.

Un fenómeno tan antigo como a propia traxedia

Quen estudan a comunicación en catástrofes sábeno ben: a desinformación posdesastre é un fenómeno estrutural, non accidental. Xa ocorreu no terremoto de México de 1985, cando circulares falsas sobre evacuacións obrigatorias sementaron o caos en mazás enteiras. Repitiuse en Haití en 2010, onde mensaxes inventados sobre barcos hospital saturaron portos inoperativos. E volveu manifestarse, con especial virulencia, na era dixital, onde calquera captura de pantalla sen verificar pode acadar miles de visualizacións en minutos.

A técnica para combater este fenómeno non é o silencio, senón a verificación rigorosa e veloz. Con todo, cando a burocracia dun país tarda horas en confirmar ou desmentir, o baleiro informativo énchese con ruído.

Galicia e Venezuela: un vínculo que trascende a distancia

A nova da desaparición destes catro veciños de Marín removeu algo moi profundo na sociedade galega. E non é para menos. As conexións entre Galicia e Venezuela conforman unha das diásporas máis densas e emocionalmente cargadas do último século. Décadas de ida e volta entre ambos os territorios crearon redes familiares transoceánicas nas que practicamente todo o mundo ten un curmán, un tío ou un amigo nalgunha rexión venezolana.

Que unha traxedia natural en La Guaira repercuta con tanta intensidade nunha localidade pontevedresa non é unha anomalía: é a consecuencia lóxica deses lazos históricos. Moitos galegos emigraron a Venezuela durante os anos do desenvolvementismo franquista; outros tantos regresaron en distintas ondas, especialmente desde mediados dos noventa. Os fillos e netos daqueles emigrantes conservan a dobre raíz, e un terremoto como este vívese case como se ocorrese na parcela do lado.

Únete a la conversación

Regístrate gratis con tu email para comentar en las noticias. Tu opinión importa.

Crear cuenta gratis Ya tengo cuenta →