Poucas veces se vira algo igual. O Comité de Patrimonio Mundial da Unesco, reunido en Busan (Corea do Sur), enfrontouse este luns a unha división tan profunda que tivo que deter o debate sobre a Ribeira Sacra. Tras case unha hora e media de intensos diálogos, os 21 países votantes non lograron consensuar unha postura. A solución: aprazar a decisión ata a sesión vespertina, que arrincará ás oito da mañá, hora española.
A candidatura da Ribeira Sacra a Patrimonio da Humanidade chegaba a este punto crítico co informe desfavorable do Icomos, o organismo asesor da Unesco. Con todo, a sorpresa máxima foi que varios países, encabezados por Perú, Tanzania e Ucraína, presentaron unha emenda para apoiar a proposta galega. A xogada non sumou os apoios necesarios, e o pleno pediu analizar de novo o expediente na segunda parte da xornada.
Unha votación que non chegou a producirse
O comité arrincou pasadas as tres da madrugada, hora española. O primeiro punto da orde do día era, precisamente, a Ribeira Sacra. O que prometía ser un trámite converteuse nun pulso diplomático. A emenda de Perú, Tanzania e Ucraína non logrou os votos suficientes, e os estados membros solicitaron máis tempo para estudar a documentación. A ninguén se lle escapa que esta manobra é pouco habitual no seo da Unesco, onde as decisións adoitan tomarse con maior celeridade.
A medida abre unha fiestra de algo máis de dúas horas para que a delegación española cultive apoios. Ademais dos tres países impulsores da emenda, Azerbaidján, Kazakhstán e Bangladesh tamén se sumaron á defensa da Ribeira Sacra. A cifra fala por si soa: seis nacións respaldan abertamente a candidatura, mais non son suficientes para impoñerse nun comité de 21 membros.
O informe do Icomos, baixo a lupa
O debate comezou coa exposición do informe do Icomos, que recomendaba non inscribir a Ribeira Sacra na Lista de Patrimonio Mundial. A técnica do organismo detallou dúas cuestións fundamentais. A primeira: a candidatura non logrou xustificar que o aproveitamento agrícola e da auga —os muíños, as socalcos— sexa exclusivo desta zona de Galicia en toda Europa. A segunda: a singularidade da paisaxe, aínda que recoñecida, non alcanzaría o nivel de excepcionalidade que esixe a Unesco.
Cómpre recordar que a Ribeira Sacra leva anos traballando nesta candidatura. O esforzo institucional e social foi titánico. Con todo, o Icomos considera que os valores presentados non son suficientemente únicos no contexto internacional. Aí está a clave do debate: que peso teñen os informes técnicos fronte á vontade política dos estados membros.
A diplomacia, a contrarreloxo
As próximas horas serán decisivas. A delegación española, co apoio dos países amigos, intentará convencer os indecisos. Non é menor o dato de que a sesión da tarde —as oito da mañá en España— pode traer sorpresas. A Ribeira Sacra ten agora unha oportunidade, mais tamén unha presión enorme.
O certo é que esta división insólita reflicte algo máis ca un desacordo técnico. A Unesco enfrontase a un dilema recorrente: como equilibrar a rigurosidade dos informes coa capacidade dos estados para defender os seus patrimonios. A Ribeira Sacra, cos seus canóns fluviais, os seus mosteiros e os seus viñedos heroicos, converteuse no símbolo desa tensión.
Unha paisaxe que agarda
Mentres tanto, nas comarcas de Lugo e Ourense, a xente agarda. Os viticultores que traballan as ladeiras do Sil e o Miño, os veciños dos pequenos pobos, os guías turísticos que amosan os canóns. Todos eles saben que o recoñecemento da Unesco non só é un título honorífico. É unha ferramenta de desenvolvemento, de protección, de futuro.
A decisión final coñecerase nas próximas horas.<
