As aldeas ourensás onde o lume sempre atopa un camiño

No máis fondo da provincia de Ourense, hai lugares onde o verán non trae só calor, senón tamén o cheiro a queimado. Aldeas que arden unha e outra vez, cunha regularidade que desconcierta e enfada a partes iguais. Segundo adiantou La Voz de Galicia, a man do home e a despoboación sinalan como os grandes responsables dun drama que se repite cada ano. Pero hai algo máis, algo que os veciños levan tempo denunciando entre murmurios e olladas ao horizonte.

A aldea de Caridade, no concello de Monterrei, sábeo ben. O ano pasado, as lapas non quedaron nos montes. Chegaron ao corazón do pobo. Casas arrasadas, recordos perdidos entre cinzas. «Unha desgraza, iso foi o que pasou, unha desgraza», repite unha veciña desde o portal da súa vivenda, como se as palabras puidesen borrar o que o lume deixou marcado a lume. Demasiado tempo vendo arder o pouco que queda.

O drama da Galicia baleirada que arde

Non é un problema novo. Pero tampouco parece ter solución a curto prazo. Os veciños destas aldeas, cada vez menos, apuntan a un inimigo común: a despoboación. Cando non hai quen coide os montes, cando as terras de labranza se converten en maleza, o lume atopa o camiño libre. E entón, calquera chispa abonda.

Pero aí está a clave. A chispa non sempre é casual. Os habitantes destas comarcas téñeno claro: moitos incendios son intencionados. Non por vinganzas nin por rifas entre familias, que tamén as hai. Senón por algo máis inquietante. «Un prendéralle lume por diversión, por ver as avionetas pasar», é a frase que circula entre quen coñece o terreo. Unha explicación que xela o sangue. Porque significa que hai quen goza vendo o helicóptero descargar auga, que hai quen sente emoción ao ver o monte arder. Non parece casualidade.

Monterrei, un concello marcado polas lapas

O ano pasado, as imaxes de Caridade deron a volta a Galicia. Casas de pedra, algunhas centenarias, devoradas polo lume. Unha estampa que parecía cousa do pasado, daqueles incendios devastadores de finais do século XX. Pero non. Ocorreu en 2025. E a pregunta que flota no aire é se volverá ocorrer este ano.

Os veciños non confían. Saben que o monte está sucio, que falta man de obra para limpar, que as administracións chegan tarde e mal. E saben tamén que hai quen, desde a sombra, espera o momento propicio. Unha coitela mal apagada, unha fogueira mal controlada, ou simplemente a man dun pirómano que actúa por aburrimento. A mestura é explosiva.

Unha cultura do lume que se volveu en contra

Convén lembrar que Galicia ten unha relación histórica co lume. As queimas controladas para pastos, para limpar o monte baixo, forman parte da tradición rural. Pero esa mesma tradición, mal xestionada, converteuse nun problema de seguridade. A falta de relevo xeracional no campo deixou os montes sen vixilancia. E o que antes era unha ferramenta, hoxe é unha ameaza.

A ninguén se lle escapa que a solución pasa por recuperar o poboamento rural. Pero mentres iso chega —se é que chega—, as aldeas seguen ardendo. E con elas, a esperanza de quen aínda resisten. Porque non só se queiman árbores e casas. Queimase a memoria, queimase a identidade dun territorio que se nega a desaparecer, pero que o lume empurra ao abismo.