Os concellos condenados ao lume

Unha vintena de concellos galegos, a maioría na provincia de Ourense, acumulan un triste récord: foron o punto de orixe de grandes incendios forestais en polo menos cinco anos distintos durante a última década. Así o reflicte unha análise dos datos oficiais, segundo adiantou La Voz de Galicia, que debuxa un mapa de territorios especialmente vulnerables onde o lume se converte nunha ameaza recorrente, case estrutural.

Non é un dato menor. Falamos de concellos que, verán tras verán, ven como as lapas devoran o seu monte, obrigan a desaloxar vivendas e poñen en xaque os servizos de extinción. Son lugares onde a combinación de orografía, masa forestal, abandono do rural e, en moitos casos, intencionalidade, crea un escenario propicio para a catástrofe.

A raia seca, un polvoreiro

Convién recordar que a maioría destes concellos condenados ao lume se concentran no sur da provincia de Ourense, especialmente na fronteira con Portugal. É a chamada raia seca, unha franxa de terreo onde as temperaturas se disparan en verán e a humidade é escasa. Alí, a paisaxe de montes baixos e matogueira, combinada coa falta de actividade agrícola e gandeira que tradicionalmente limpaba o monte, converte calquera descoido ou provocación nun inferno.

A lista de concellos que aparecen no informe é longa e preocupante. Algúns nomes son coñecidos por repetir nos titulares cada tempada estival: Lobios, Entrimo, Calvos de Randín, Muíños, Lobeira… Todos eles, na comarca de A Baixa Limia, comparten esa condición de fronteira e de abandono. Pero tamén hai concellos do interior, como O Bolo, A Veiga ou Vilariño de Conso, que sofren o mesmo problema.

Aí está a clave: non se trata dunha casualidade nin dun ano especialmente seco. É un padrón que se repite. Nalgúns destes municipios, o lume foi o protagonista en cinco, seis ou mesmo sete dos últimos dez veráns. A cifra fala por si soa.

Un problema estrutural

Os expertos levan anos advertíndoo. Non abonda con mellorar os medios de extinción, por moi necesarios que sexan. O problema é de fondo. A Galicia rural baleira, os montes énchense de maleza e as explotacións gandeiras extensivas, que antigamente mantían o monte limpo, desaparecen. O resultado é un combustible vexetal que se acumula ano tras ano, agardando a chispa.

Difícil atopar unha solución rápida. As políticas de prevención, como as franxas de cortalumes ou as queimas controladas, chócanse coa falta de medios e de persoal. E a concienciación cidadá, aínda que mellorou, segue sendo insuficiente. Non é menor o dato de que moitos destes incendios son intencionados ou responden a negligencias: unha queima de restollos mal controlada, un beatel mal apagado, unha barbacoa nun día de vento.

O certo é que o mapa dos concellos condenados ao lume non cambia substancialmente dun ano para outro. As mesmas parroquias, os mesmos montes, os mesmos problemas. E mentres tanto, o cambio climático engade un factor adicional de incerteza: ondas de calor máis frecuentes e intensas, secas máis prolongadas e treboadas secas que multiplican o risco.

Mais aló de Ourense

Non todo é Ourense, aínda que a provincia lidere a estatística. Tamén hai concellos en Lugo e Pontevedra que aparecen nesa lista negra. Na montaña lucense, por exemplo, municipios como Cervantes, Pedrafita do Cebreiro ou Folgoso do Courel sufriron grandes incendios en repetidas ocasións. E en Pontevedra, a comarca de O Morrazo e o contorno da serra de O Xurés tamén rexistran unha alta recorrencia.