Que facer cando a natureza decide que as rutas marítimas xa non son só cousa de humanos? A pregunta, que parecía propia de documentais, instalouse na axenda dos clubs náuticos galegos, alarmados por unha sucesión de danos a embarcacións atribuídos a exemplares de orca.
Un padrón que trascende Galicia
Os encontros entre estes cetáceos e veleiros non son unha rareza local. A poboación coñecida como orca ibérica percorre un amplo territorio —desde augas francesas ata a costa africana— seguindo os desprazamentos do atún vermello, o seu alimento principal. Desde o ano 2020, os informes de incidentes multiplicáronse en puntos tan distantes como o Estreito de Xibraltar, o golfo de Cádiz ou as costas portuguesas.
O calendario estacional explica en parte a presenza actual en augas galegas: durante o inverno e a primavera, estes animais permanecen no sur peninsular, mentres que no verán e o outono emprenden o camiño cara ao norte. É precisamente agora cando as Rías Baixas se converten nun dos seus escenarios habituais.
Dous episodios en dous días
A inquietude recente disparouse tras dós percances case consecutivos. O primeiro afectou a un veleiro que regresaba ao seu destino tras tomar parte no Trofeo Ignacio Montenegro, unha proba organizada polo club náutico de San Vicente do Mar: un grupo de orcas danou o temón da embarcación. Tan só un día despois, na zona norte doutra ría, un segundo barco resultou danado en circunstancias similares.
Non é só o dano material o que preocupa ao sector. A propia organización de regatas —un pilar da vida náutica na comunidade— vese condicionada por estes encontros, algo impensable hai apenas unha década.
Busca de respostas desde o sector
Ante esta situación, os clubs náuticos comezaron a reclamar medidas concretas. Entre as opcións que se plantean figuran os sistemas disuasorios capaces de afastar os cetáceos das embarcacións. Tamén circulan entre os navegantes recomendacións prácticas de previsión: quen coñece o mar galego sabe que anticipar o paso destes animais e, en caso de encontro, deter a embarcación é unha táctica que, segundo a experiencia acumulada, resulta eficaz nunha parte considerable dos casos.
A cuestión abre ademais un debate máis profundo. As orcas ibéricas constitúen unha poboación reducida e protexida, cuyo futuro preocupa aos expertos en conservación. Calquera solución que se adopte terá que equilibrar a seguridade de quen navegan coa protección dunha especie vulnerable, nun momento no que os cambios no seu comportamento seguen sen estar de todo explicados pola ciencia.
Un reto pendente de coordinación
Mentres a poboación de orcas continúe seguindo o atún polo noroeste peninsular cada verán, os incidentes probablemente seguirán producíndose. A pregunta é se administracións, investigadores e sector náutico lograrán articular protocolos compartidos antes de que unha interacción derive nunha desgraza, xa sexa para unha tripulación ou para un deses animais, que en anteriores ocasións apareceu con sinais de ter sido obxecto de agresións humanas.
O conflito entre orcas e veleiros non se resolverá con medidas illadas. Exixe coñecemento do animal, tecnoloxía adecuada e, sobre todo, coordinación entre todos os actores que comparten estas augas. As Rías Baixas, crisol de navegación deportiva e biodiversidade, convertéronse no laboratorio onde esa convivencia terá que demostrar se é posible.
