Galicia e o Estado: unha relación xudicializada na recta final do curso político

Cando unha administración autonómica acumula unha vintena de litixios contra o Goberno central, xa non se trata de friccións puntuais, senón dun método. É a radiografía que xorde no arranque do que probabelmente sexa o último curso político da lexislatura estatal, un tramo cuya duración depende, en última instancia, da data que decida convocar Pedro Sánchez para as eleccións xerais.

O dato resulta revelador por si mesmo: ningunha consellería da Administración galega carece de asuntos abertos co Goberno de España. A xudicialización alcanza así practicamente todos os departamentos do Executivo autonómico, desde as políticas de infraestruturas até as competencias sectoriais que comparten ambas as administracións.

Un termómetro da relación política

Que di da saúde do Estado autonómico que a vía administrativa e a negociación política non basten para resolver estes conflitos? Os recursos ante os tribunais son, no fondo, o síntoma dunha relación institucional tensionada, onde o desacordo político termina trasladándose aos xulgados. Non é un fenómeno exclusivo deste momento, pero a cifra —vinte preitos na derradeira parte da lexislatura— deixa pouco marxe á interpretación benévola.

As imaxes de cortesía entre o presidente do Goberno e o titular da Xunta, como a do seu encontro na Moncloa nunha rolda de contactos cos presidentes autonómicos, contrastan con esa letra pequena xudicial. A diplomacia protocolaria e a batalla xurídica poden convivir, si, pero converten a cooperación territorial nun exercicio de dobre linguaxe.

O factor calendario

O contexto engade unha capa de complexidade. Co reloxo electoral en marcha, os preitos entre ambas as administracións non se detendrán pola proximidade dos comicios: os procedementos xudiciais seguen o seu curso con independencia da convocatoria electoral. Isto significa que o próximo Goberno estatal —sexa cal sexa a súa cor— herdará un contencioso, un paquete de litixios que condicionará o inicio da nova relación institucional.

Para Galicia, a pregunta relevante non é só cantos preitos hai, senón que intereses autonómicos quedan no aire mentres se dilucidan nos tribunais. Cada demanda é, en potencia, unha política pública paralizada ou un investimento en disputa.

Máis aló dos titulares

O fenómeno merece unha reflexión que vai máis aló do pulso partidista. A xudicialización das relacións entre o Estado e as comunidades autónomas é, en parte, consecuencia dun modelo de financiamento e de reparto competencial que xera rozamentos estruturais. Cando o diálogo político se debilita, os tribunais convértense no árbitro de facto do pacto autonómico.

Que as dúas partes recorresen con tanta frecuencia á vía xudicial di tanto das súas diferenzas políticas como da debilidade das canles de cooperación. As conferencias sectoriais e os órganos bilaterais, concibidos precisamente para evitar estes enfrontamentos, parecen quedar nun segundo plano.

No tramo final da lexislatura, con todos os escenarios electorais abertos, os vinte litixios en marcha lembraranlle a quen goberne despois que a relación entre Galicia e o Estado non pode sustentarse unicamente no decoro institucional. Require unha aposta seria pola negociación, ou o contencioso seguirá crecendo de lexislatura en lexislatura.

Información adiantada en exclusiva por La Voz de Galicia.