A provincia de Ourense volve a desafiar as predicións. Aínda que soporta cada verán algúns dos termómetros máis elevados de todo o país e conta cunha poboación especialmente envellecida, a mortalidade atribuíbel ao calor mantense moi por debaixo do esperado. Doce falecementos dende que comezou a tempada estival. Esa é a cifra que manexa o sistema de monitorización da mortalidade diaria, o MoMo, dependente do Instituto de Saúde Carlos III. Sete mulleres e cinco homes, todos maiores de 65 anos. Unha estatística que, pese á súa crudeza, resulta significativamente baixa en comparación co resto de Galicia e coa media estatal.
Un 91% menos de mortalidade térmica
O certo é que os datos invitan a unha lectura matizada. A estimación do MoMo sitúa a mortalidade térmica na provincia un 91% por debaixo da media do conxunto do Estado. Unha diferenza tan abismal que obriga a preguntarse que está a acontecer en Ourense para que, sendo un dos puntos máis cálidos da península, o impacto letal do calor sexa tan reducido. Non é menor o dato se se ten en conta que a poboación ourensana é unha das máis envellecidas de Galicia, con unha alta proporción de persoas maiores de 65 anos, o grupo etario máis vulnerable ante as altas temperaturas.
A cifra foi medrando conforme avanzaba o verán, pero facérono a un ritmo moito máis lento do que cabería esperar. Alí está a clave: mentres noutras provincias españolas os episodios de calor extremo se traducen en picos de mortalidade evidentes, en Ourense a curva mantense plana. Os expertos levan anos tratando de explicar este fenómeno, que non é novo. A adaptación histórica ao clima continental, con invernos fríos e veráns tórridos, podería haber xerado pautas de comportamento e resistencia fisiolóxica que actúan como escudo.
O factor da adaptación e os recursos
Convénse lembrar que Ourense non é alén ás ondas de calor. A cidade das Burgas e o seu entorno rural conviven sempre con temperaturas que superan con frecuencia os 40 graos. Esa exposición constante forxou, segundo sostén algúns estudos, unha cultura do calor: sestas, persianas baixadas ao mediodía, comidas lixeiras e unha hidratación case obsesiva. Pero tamén hai un compoñente estrutural. Os fogares ourenzanos, tradicionalmente construídos con muros gruesos de pedra, ofrecen un illamento térmico que os modernos pisos doutras cidades non sempre garanten.
Non obstante, o dato de 12 falecementos non debe levar á complacencia. Cada morte é evitable e, nun contexto de cambio climático acelerado, a pregunta é se esta resistencia se manterá nos próximos anos. As ondas de calor son cada vez máis frecuentes, máis intensas e máis longas. E a poboación maior, a que desenvolveu esa capacidade de adaptación, é tamén a que máis sofre cando os episodios se prolongan sen trégua nocturna.
Unha comparación que alivia pero non consoa
A comparación co resto de Galicia resulta reveladora. Mentres nas provincias atlánticas, cun clima máis suave, o calor inusual provoca desaxustes e máis vítimas, en Ourense a temperatura extrema é case unha constante estival. Paradoxicamente, esa familiaridade co calor podería estar salvando vidas. Pero a cifra de doce mortos, aínda que baixa en termos relativos, segue sendo unha chamada de atención. Os servizos sanitarios e de emerxencia activaron protocolos de seguimento a maiores que viven sós, especialmente no ámbito rural, onde o illamento multiplica os riscos.
Difícil atopar un titular optimista nesta historia. Que Ourense resista mellor que outras zonas non significa que o calor non mate. A estatística do MoMo reflicte unha realidade que, comparativamente favorable, non deixa de ser trágica para as doce familias que perderon a un ser querido. E o verán aínda non terminou. As previsións…
