San Lázaro volve a vestirse de festa do venres 20 ao luns 23 de marzo. Veciños e visitantes prepáranse para catro días nos que a gastronomía tradicional, as pujas e as actividades infantís toman a rúa nunha celebración que, segundo os organizadores, «sempre está a reventar». A Orde da Uña, que dirixe dende hai oito anos a programación, aposta por combinar memoria e novidades para consolidar a cita como emblema do barrio compostelán.
A festa, en detalle
A Festa da Uña, que se celebra no barrio de San Lázaro de Santiago, mantén como eixo a receita que dá nome ao festexo: un guiso feito tradicionalmente coa uña do porco, chorizo, pataca e bertóns. Os establecementos do barrio e da cidade ofrecen variantes —ata oito segundo a organización— e enchen as súas mesas con reservas que, din os hosteleros, se pechan con semanas de antelación. O resultado: locais completos e rúas con rastro de fume e olor a cocido que lembran as tabernas de sempre.
Quen coordina a cita é a Orde da Uña, entidade que fai oito anos impulsou a recuperación da celebración. O seu presidente, Fernando Neira, pon énfase na resposta veciña: «A primeira pregunta que me fan cada ano é: “¿Non vai haber festa?”», relata, subliñando o arraigo que a festa recuperou. Xunto a el figura como responsable económico Manuel Vilariño, implicado na logística e nas relacións cos establecementos participantes.
Unha das marcas de identidade máis chamativas segue sendo a tradicional poxa de uñas, unha subasta que atrae ao público de toda a cidade. Neira insiste en que, máis aló do carácter gastronómico, a puja funciona como motor comunitario: os fondos recadados destínanse a iniciativas sociais e a manter viva a historia do barrio. Ademais, a Orde introduciu iniciativas lúdicas: degustacións gratuítas nas Cancelas, contacontos para a infancia e a presenza dos cabezudos creados pola asociación de veciños do Monte do Gozo, que se o tempo o permite protagonizarán un pasacalles conxunto.
«Vese que a xente goza; San Lázaro sempre está a reventar. Antes moitos pasaban por aquí e marchábanse, pero agora consideran a festa súa», comenta Neira.
Orixe e recuperación
A historia da celebración está inscrita en documentos que remontan prácticas semellantes a principios do século XIX. Os rexistros citados pola organización recollen que xa en 1800 celebrábase subastas de uñas no barrio para recadar fondos destinados á igrexa, co obxectivo de axudar a persoas con problemas de pel ou lepra. Esa tradición popular de carácter asistencial —San Lázaro é patrón de enfermos, leprosos, pobres e necesitados— foi a base dende a que en 1967 se organizou unha iniciativa máis formal no barrio, e de aí brotou a memoria colectiva que hoxe revive a Orde.
Non é a primeira vez que o barrio afronta períodos de declive e recuperación. A recuperación emprendida hai unha década responde, en parte, a procesos similares noutros barrios compostelanos: unha combinación de impulso vecinal, proxectos culturais e a colaboración da hostalería local. Neste caso, a Orde xogou un papel articulador, negociando con restaurantes, bares e asociacións para que a festa non quede reducida a un mero reclamo turístico, senón que manteña o seu pulso popular.
A posta en valor de elementos como os cabezudos ou as degustacións na rúa busca precisamente ese equilibrio: atraer visitantes sen sacrificar a identidade do barrio. Os responsables recordan que moitas actividades que hoxe parecen folclore baseanse en prácticas de axuda mutua e recadación; recuperar esas raíces é tamén unha forma de fortalecer redes sociais nun tempo marcado pola dispersión urbana e o turismo de paso.
Impacto económico, social e próximos pasos
Para a hostalería local a Festa da Uña é unha data marcada en vermello. Reservas pechadas dende xaneiro, presenza de visitantes doutros municipios e unha oferta que se multiplica nos establecementos do casco histórico converten a celebración nun alivio estacional para moitos empresarios. Con todo, os organizadores non agochan a tensión entre crecemento e preservación: o reto é profesionalizar sen perder o carácter popular que sustenta a festa dende hai séculos.
Nos próximos anos a Orde pretende consolidar as actividades infantís e as propostas culturais para atraer a un público máis diverso, ademais de explorar fórmulas para que os ingresos da poxa se traduzan en proxectos tangibles para o barrio —melloras nos espazos públicos, axuda a colectivos vulnerables ou iniciativas culturais—. Ademais, valórase seguir ampliando a colaboración con centros de formación en hostalería, unha relación que xa deu froitos coa participación de estudantes e novos profesionais na elaboración das uñas.
A Festa da Uña de San Lázaro non é unha efeméride menor para Compostela: representa a supervivencia dunha costume popular que soubo adaptarse sen renunciar á súa esencia. Mentres as rúas se preparan para catro días de actividade frenética, a sensación que transmiten veciños e organizadores é a dunha celebración que queda, que se consolida e que, ao mesmo tempo, lembra o pasado coa mirada posta en iniciativas que nutran o futuro do barrio.
Pódete interesar:
- Santiago revive Hamlet en gallego: estreno de Tito Asorey
- Nacidos gallegos en el exterior bajan: total sube a 563.303
Fonte: El Correo Gallego.
