Unha investigadora lucense logra dous millóns de euros para estudar os cancros transmisibles do berberecho

Un galardoada axuda do Consello Europeo de Investigación permitirá financiar durante cinco anos o seu proxecto sobre as liñas celulares cancerosas que se propagan no mar. Unha aposta científica con raíces galegas.

Son poucos os millonarios que se anuncian cunha cuncha de berberexo ao lado. Unha investigadora lucense de 33 anos, formada na Universidade de Santiago de Compostela, conseguiu unha das axudas máis prestixiosas do panorama científico europeo: unha dotación de máis de dous millóns de euros concibida polo Consello Europeo de Investigación para financiar durante cinco anos o seu proxecto sobre os cancros transmisibles en berbereixos. O logro chega apenas un ano despois de que culminase outra etapa da súa carreira, e cando apenas pasaron catro desde que se doutorase pola USC.

Células que viaxan polo mar

Para quen non estea familiarizado con este campo, o dato pode parecer saído dunha novela de ciencia ficción. Existen tumores capaces de saltar dun animal a outro, células malignas que non morren co seu hospedador senón que seguen propagándose polo medio marino durante xeracións. Non é un fenómeno marxinal: estas liñas de cancro levan evolucionando no océano moito tempo, e nos berbereixos —un molusco tan galego como a propia mariscadora que o recolle— constitúen un modelo de estudo de primeira orde.

A investigadora resúmeo cunha idea que ben merece atención: se se entende por que algunhas destas liñas logran sobrevivir e propagarse e outras non, pódese aprender moito sobre as barreiras que normalmente manteñen o cancro confinado dentro dun único organismo. Traducido á linguaxe de todos os días, o mar está a ensinar á ciencia por que o cancro adoita ser, nos animais, unha enfermidade persoal e intransferible. E tamén que falla cando deixa de selo.

Un laboratorio propio aos catro anos do doutoramento

Non é menor o dato da idade. Con 33 anos, esta lucense lidera xa o seu propio laboratorio, algo que na carreira científica adoita chegar moito máis tarde, se chega. O camiño iniciouse na Universidade de Santiago de Compostela, onde obtivo o seu doutoramento fai apenas catro anos, e desde entón a súa traxectoria foi nunha soa dirección: cara a arriba.

O recoñecemento do Consello Europeo de Investigación é, precisamente, o instrumento que permite consolidar esa independencia científica. Trátase de axudas altamente competitivas, con taxas de éxito moi baixas, que premian proxectos con potencial para abrir campos novos. Que unha galega reciba esta dotación para traballar nun molusco presente en toda a costa galega engade un aliciente de identidade que convén subliñar.

O interese público de estudar o berberexo

A ninguén se lle escapa que o berberexo non é un animal exótico de laboratorio, senón un recurso económico e cultural de primeira orde en Galicia. Comprender que enfermidades o afectan e como se propagan ten implicacións que van máis alá da ciencia básica: tocan ao marisqueo, á economía das rías e á seguridade dunha despensa mariña que sostén a centos de familias. A investigación deste tipo non se explica nun titular, pero as súas consecuencias si se notan nunha lonxa.

Cinco anos de financiación son, en ciencia, un luxo. Permiten planear a longo prazo, formar equipo e non depender dos recortes anuais que tantas veces expulsaron talento galego cara ao estranxeiro. Neste caso, o talento quedouse —ou polo menos mantivo un vínculo claro coas súas orixes— e volveu cos ollos postos nun molusco que case ninguén imaxinara como porta de entrada á bioloxía do cancro.