Vivir en Galicia converteuse nun luxo, non pola calidade de vida, que segue sendo envexable, senón polo prezo do tellado baixo o que abrigoarse. O aluguer subiu un 8 % interanual nas sete cidades galegas, os salarios estagnáronse e o comercio histórico pecha. Mentres tanto, os poderes públicos debaten orzamentos como se a vivenda fose unha partida máis. Non o é: é a base de todo.
Os datos son claros: un mozo galego que queira independizarse hoxe necesita dedicar máis do 40 % do seu salario ao aluguer. O limiar de risco de exclusión residencial, fixado pola Unión Europea no 30 %, quedou atrás hai anos. Na Coruña e en Vigo, un piso de dúas habitacións custa ao redor de 900 euros ao mes. En Santiago, cidade universitaria e administrativa, a media supera os 1.000 euros. Cántos empregos dos que xera a nosa economía permiten afrontar ese custo sen angustia? Poucos. Moi poucos.
A causa non é misteriosa: a oferta de vivendas en aluguer longo prazo reduciuse drásticamente pola conversión masiva de pisos en apartamentos turísticos. Por que alugar un piso a unha familia por 700 euros ao mes cando podes sacarlle 100 euros por noite a un turista en tempada alta? A matemática é implacable e, para o propietario, irresistible. Pero o que é bo para o inversor individual é demoledor para o tecido social da cidade.
Aquí é onde debería entrar a regulación pública. E faino, pero con anos de atraso e cunha timidez que roza a complicidade. Os plans de limitación de apartamentos turísticos aprobados por algúns concellos galegos son parches sobre unha hemorragia. Mentres non exista un censo real de vivendas turísticas, con inspección efectiva e sancións disuasorias, a norma será papel molido. E mentres tanto, os barrios vacíanse de residentes e énchese de maletas.
O problema agrábase co mapa salarial. Un estudo recente revela que polo mesmo traballo, un profesional en Galicia cobra de media 8.000 euros menos ao ano que en Madrid ou Barcelona. A combinación é explosiva: salarios máis baixos e aluguéis que converxen cos do Estado. É a receita perfecta para a expulsión de talento novo. E sen talento novo, non hai futuro económico posible.
O peche da histórica tenda Paradai en Lugo é o síntoma cultural desta deriva. Non é só un comercio que pecha: é un espazo de relación, de memoria colectiva, de identidade urbana que desaparece. Cando os centros históricos convértense en museos para turistas ou en escaparates baleiros, a cidade perde a súa alma. E unha cidade sen alma non atrae nin visitantes nin residentes a longo prazo.
A solución pasa por tres eixos. Primeiro, vivenda pública. Galicia ten un dos parques de vivenda social máis reducidos de España. Fai falta construír, rehabilitar e poñer no mercado miles de vivendas a prezo asequible. Segundo, regulación turística seria: límites por barrio, censo obrigatorio e inspección con dentes. Terceiro, política industrial que xere emprego cualificado e ben pagado, non só turismo e servizos precarios.
O peche de Paradai e a subida do aluguer son dúas caras da mesma moeda. Falan dun modelo que se esgota, dunha Galicia que expulsa a quen a sustén e rende ante quen poida pagar. A este ritmo, dentro dunha década as nosas cidades serán escenarios fotoxénicos sen ninguén que os habite. E iso non é progreso. É despoboamento con boas vistas.
A vivenda non é unha mercadoría. É un dereito. E a hora de deféndelo xa pasou.
