O terremoto de Granada fixo que toda España mirase o chan dunha forma nova. E entre as preguntas que deixou flotando hai unha que incomoda especialmente a Galicia: ¿podería temblar aquí? A resposta curta, científica, é que sí. Pero a resposta longa é a que debería quitarnos o sono: non temos nin idea de o que pasaría, porque levamos décadas construíndo como se a terra fose inmóvil.
Grazas á nosa fama de terra atlántica e chuvosa, os galegos asumimos hai tempo que os terremotos son cousa do sur, de Andalucía ou de Murcia. É un espejismo. Galicia ten fallas activas —a de Malpica-Tui cruza media comunidade de punta a punta— e un historial sísmico discreto pero real, con sismos de magnitude media rexistrados en Lugo e Ourense ao longo do século XX. Nada comparable co sur, desde logo. Pero a destructividade dun terremoto non depende só da súa magnitude: depende da vulnerabilidade do que hai encima. E aí estamos peor que ninguén.
O problema é xeracional. A maior parte do parque de vivendas galego levantouse sen ningunha consideración sísmica, en décadas de autoconstrución masiva, con mampostería de pedra, forxados antigos e edificios altos dos anos sesenta e setenta que non cumprirían de lonxe as normas actuais. Non fai falta un sismo apocalíptico: un temblor moderado, do tipo que outras xeografías apenas notan, bastaría para derrubar cornixas, rachar bloques enteiros e cortar subministracións en cidades como Vigo ou A Coruña, onde miles de persoas viven en fincas centenarias rehabilitadas por fóra e fráxiles por dentro.
A parte das vivendas, hai que ter en conta as infraestruturas críticas: presas como Belesar ou Portodemouros, hospitais comarcais con medio século de existencia, pontes históricas que seguen soportando tráfico diario. ¿Cántas delas foron avaliadas ante un escenario sísmico, aínda que sexa moderado? ¿Existe mesmo un catastro público de edificios vulnerables? Se a resposta é un silencio incómodo, xa temos o primeiro problema diagnosticado: non é que o risco non exista, é que nunca quisemos medilo.
E despois está a preparación cidadá, que en Galicia é practicamente nula. Sabemos que facer ante un incendio forestal —aprendemo-lo a forza da tragedia—, pero ninguén nos ensinou nunca que nun terremoto non se corre cara á escaleira, que hai que agacharse, cubrirse e aguantar. Os simulacros escolares de terremoto son inexistentes aquí. Os plans de emerxencia municipal, cando existen, durmen nun cajón sen un só exercicio real de activación. Granada demostrou que a resposta rápida importa; tamén que a poboación que sabe que facer salváse mellor.
A lección non é alarmismo. A probabilidade dun gran terremoto en Galicia segue sendo baixa, e convén dicilo con claridade para non crear pánico innecesario. Pero a xestión do risco non vai de probabilidades: vai de consecuencias. Un evento pouco probable con consecuencias catastróficas e cero preparación é exactamente o tipo de débeda que as administracións só pagan cando vence, é dicir, cando xa é tarde. O cambio climático xa nos ensinou esa aritmética con incendios, inundacións e sequías: o escenario improbable de onte é o titular de hoxe.
O mínimo esixible é barato: un mapa de vulnerabilidade sísmica do parque edificado, avaliación de infraestruturas críticas e unha campaña básica de autoprotección cidadá.
Despois de Granada, a pregunta xa non é se Galicia pode tremer, senón se, cando o faga, estaremos tan desprotexidos como hoxe. Por agora, a resposta é afirmativa. E iso, sen dúbida, é un terremoto.
